Kısaca
- Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918'de imzalandı; 7. maddesi herhangi bir stratejik noktanın, 24. maddesi ise altı vilayette karışıklık çıkması hâlinde bu bölgelerin işgaline imkân veriyordu.
- Mustafa Kemal Paşa, Dokuzuncu Ordu Kıtaatı Müfettişi olarak 19 Mayıs 1919'da Samsun'a ulaştı.
- 22 Haziran 1919 tarihli Amasya Genelgesi, milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararının kurtaracağını ilan etti ve Sivas'ta bir millî kongre toplanmasını istedi.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919) toplanış bakımından bölgesel, aldığı kararlar bakımından millî bir kongredir.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919) bütün millî cemiyetleri Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirdi.
- Misak-ı Millî'yi son Osmanlı Mebusan Meclisi kabul edip 17 Şubat 1920'de ilan etti; İstanbul 16 Mart 1920'de resmen işgal edildi, TBMM 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı.
Mondros Ateşkes Antlaşması neleri öngörüyordu?
Mondros Ateşkes Antlaşması (Mondros Mütarekesi), I. Dünya Savaşı sonunda Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında 30 Ekim 1918'de Limni Adası'nın Mondros Limanı'nda, Agamemnon zırhlısında imzalandı. Osmanlı heyetine Bahriye Nazırı Rauf Bey (Orbay), İtilaf tarafına İngiliz Amirali Calthorpe başkanlık etti. Görüşmeler dört gün sürdü ve metin büyük ölçüde Calthorpe'un dikte ettirdiği hükümlerden oluştu.
Ateşkes Osmanlı savunma sistemini neredeyse tamamen ortadan kaldırıyordu: sınırların ve iç güvenliğin korunmasına yetecek askerden fazlası terhis edilecek, savaş gemileri teslim edilecek, Boğazlar açılacak, demiryolları, limanlar ve haberleşme İtilaf denetimine girecekti. Hükümet ateşkesi olumlu karşılasa da Mustafa Kemal Paşa maddelerin açık olmadığını ve farklı yorumlara yol açabileceğini yazarak uyardı.
Ateşkesin ardından İttihat ve Terakki 1 Kasım 1918'de yaptığı olağanüstü kongrede kendini feshetti; partinin önde gelen liderleri Enver, Cemal ve Talat paşalar ülkeyi gizlice terk etti.
| Madde | Hükmü | Neden önemli? |
|---|---|---|
| 1 | Çanakkale ve Karadeniz boğazlarının çevresinin İtilaf Devletlerince işgali | Boğazlar İtilaf Devletlerinin denetimine girdi |
| 5 | Sınır güvenliği ve iç asayiş için gerekenden fazla askerin terhisi | Ordu direnemeyecek hâle getirildi |
| 7 | İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durumda herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek | Kasım 1918'den itibaren işgallerin dayanağı oldu |
| 10 | Toros tünellerinin işgali | İç Anadolu'ya ulaşım denetime girdi |
| 24 | Altı vilayette (Vilâyât-ı Sitte) karışıklık çıkarsa bu vilayetlerin herhangi bir kısmının işgali | İngilizce metinde 'Ermeni vilayetleri' diye geçti; doğuda Ermeni devleti kurma girişimlerine dayanak oldu |
Mütarekeden sonra hangi işgaller yaşandı?
Mütarekeden hemen sonra İtilaf Devletleri 7. ve 24. maddeleri geniş yorumlayarak ülkenin dört bir yanında işgallere giriştiler. İngilizler, ateşkesin imzalanmasından birkaç gün sonra 7. maddeye dayanarak Musul'u işgal etti. Müttefik donanması 13 Kasım 1918'de İstanbul önlerine geldi; şehir böylece fiilen işgal altına girdi.
İngilizler ve Fransızlar Güneydoğu Anadolu ile Çukurova'yı ele geçirdi; Fransızlar 11 Aralık 1918'de Dörtyol'u işgal etti, İngilizler ise Maraş, Urfa ve Antep'i Fransızlara devretti. İtalyanlar Antalya'ya girdi. Paris Barış Konferansı'nda alınan kararla Yunan kuvvetleri 15 Mayıs 1919'da İzmir'e çıktı; bu işgal ülke çapında büyük bir tepki doğurdu ve halkın örgütlenmesini hızlandırdı.
Yararlı ve zararlı cemiyetler hangileridir?
Mütareke döneminde faaliyet gösteren cemiyetler MEB İnkılap Tarihi ders kitabında üç başlık altında verilir: işgallere karşı bölgesel direniş için kurulan millî (yararlı) cemiyetler, azınlıkların kurduğu cemiyetler ve millî varlığa düşman cemiyetler. Bunlardan Hürriyet ve İtilaf Fırkası mütarekeden önce (1911) kurulmuş, 1919'da yeniden faaliyete geçmiştir.
Millî cemiyetlerin çoğu Müdafaa-i Hukuk (hakları savunma) ve Redd-i İlhak (ilhakı reddetme) adını taşıyordu. Bu Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak cemiyetleri bölgeseldi ve aralarında örgütsel bir bağ yoktu; Sivas Kongresi'nde tek çatı altında birleştirildiler.
- Millî cemiyetler: Vilâyât-ı Şarkıyye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti (merkezi İstanbul; Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurulmasına karşı), Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti (Pontus Rum devletine karşı), Trakya-Paşaeli Müdafaa Heyet-i Osmaniyesi (Trakya'nın savunulması), İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti ve İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti, Karakol Cemiyeti (Anadolu'ya personel, silah ve teçhizat kaçırma), Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti.
- Azınlıkların kurduğu cemiyetler: Mavri Mira (İstanbul Rum Patrikhanesinde bir kurul olarak oluşturuldu, Rum çetelerini örgütledi).
- Millî varlığa düşman cemiyetler: İngiliz Muhipleri Cemiyeti (İngiliz himayesi), Wilson Prensipleri Cemiyeti (Amerikan mandası), Kürt Teâlî Cemiyeti, Hürriyet ve İtilaf Fırkası, Teâlî-i İslam Cemiyeti.
Mustafa Kemal Samsun'a hangi görevle çıktı, Havza Genelgesi ne istedi?
Mustafa Kemal Paşa, 30 Nisan 1919'da padişah iradesiyle Dokuzuncu Ordu Kıtaatı Müfettişi olarak görevlendirildi ve geniş askerî ve mülkî yetkiler aldı. Görevi, Samsun ve çevresinde asayişi sağlamak, dağınık silah ve cephaneyi toplatmak ve bölgedeki komitelerin faaliyetlerine son vermekti. 16 Mayıs 1919'da İstanbul'dan Bandırma vapuruyla yola çıktı ve 19 Mayıs'ta Samsun'a ulaştı. Bu müfettişliğin adı Haziran 1919'da Üçüncü Ordu Müfettişliği olarak değiştirildi.
Mustafa Kemal 25 Mayıs 1919'da Havza'ya geçti ve 28 Mayıs 1919'da valilere, bağımsız mutasarrıflıklara ve kolordu komutanlıklarına bir genelge gönderdi. Havza Genelgesi'nde İzmir'in ve ardından Manisa ile Aydın'ın işgaline karşı mitingler düzenlenmesini, İtilaf temsilcilerine ve İstanbul hükümetine protesto telgrafları çekilmesini istedi; gösterilerde Hristiyan halka karşı düşmanca davranılmamasını da vurguladı. Mitinglerden rahatsız olan İstanbul hükümeti onu 6 ve 8 Haziran tarihli yazılarla İstanbul'a geri çağırdı; Mustafa Kemal bu çağrıya uymadı.
Amasya Genelgesi neyi ilan etti?
Amasya Genelgesi (Amasya Tamimi), millî bir kongrenin Sivas'ta toplanacağını ilan eden ve Millî Mücadele'nin gerekçesini, amacını ve yöntemini ortaya koyan belgedir. 21 Haziran'ı 22 Haziran'a bağlayan gece yaver Cevat Abbas Bey'e yazdırıldı ve 22 Haziran 1919 tarihiyle şifreli telgrafla komutanlıklara, mülkî amirlere ve cemiyetlere gönderildi. Belgeyi Mustafa Kemal ile birlikte Rauf Bey, Ali Fuat Paşa ve Refet Bey de imzaladı.
Genelgeye göre vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikedeydi; İtilaf Devletlerinin etkisi altındaki merkezî hükümet sorumluluğunu yerine getiremiyordu; milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktı. Her türlü etki ve denetimden uzak bir millî heyet gerekliydi; bunun için Anadolu'nun en güvenli yeri sayılan Sivas'ta bir millî kongre toplanacak, her sancaktan milletin güvenini kazanmış üç kadar kişi gizlilik içinde yola çıkarılacaktı. Doğu illeri için Erzurum'da toplanması kararlaştırılan kongrenin üyeleri de Sivas'taki genel toplantıya katılacaktı. Askerî ve millî teşkilat hiçbir şekilde dağıtılmayacak, silah ve cephane elden çıkarılmayacaktı.
Erzurum Kongresi'nde hangi kararlar alındı?
Erzurum Kongresi, 23 Temmuz-7 Ağustos 1919 tarihleri arasında Vilâyât-ı Şarkıyye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti'nin Erzurum şubesi ile Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti'nin ortaklaşa düzenlediği bölgesel bir kongredir. Kongreye Erzurum, Van, Bitlis, Sivas ve Trabzon'dan toplam 56 delege katıldı; Diyarbekir ve Elazığ delegeleri gelemedi. Mustafa Kemal, kongreden önce 8'i 9'a bağlayan temmuz gecesi askerlikten istifa ederek sine-i millete döndü ve kongre başkanlığına seçildi.
Kongre kararlarına göre Trabzon ve Canik (Samsun) dâhil doğu illeri birbirinden ve Osmanlı camiasından ayrılamaz bir bütündü; İtilaf Devletlerinden 30 Ekim 1918 sınırları içindeki bu toprakları bölme düşüncesinden vazgeçmeleri bekleniyordu; Kuvâ-yi Milliye'yi etken, millî iradeyi hâkim kılmak esastı; her türlü işgale karşı birlikte savunma ve direniş yapılacaktı. Merkezî hükümet bu bölgeyi bırakmak zorunda kalırsa Doğu Anadolu'da geçici bir yönetim kurulacaktı. Gayrimüslimlere siyasi hâkimiyeti ve sosyal dengeyi bozacak yeni imtiyazlar verilmeyecek, hükümetten millî meclisi hemen toplantıya çağırması istendi. Kongre manda fikrini kabul etmedi; bununla birlikte istila emeli beslemeyen bir devletin yardımını memnuniyetle karşılayacağını bildirdi.
Kongre, Mustafa Kemal başkanlığında dokuz kişilik bir Temsil Heyeti (Heyet-i Temsiliye) seçti ve cemiyetleri Şarkî Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirdi. Toplanış bakımından bölgesel olan kongre, aldığı kararların niteliği bakımından millîdir.
Sivas Kongresi ve Amasya Görüşmeleri neyi değiştirdi?
Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919), Erzurum kararlarını bütün ülkeyi kapsayacak biçimde genelleştirdi. Bütün millî cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirildi; Temsil Heyeti artık Doğu Anadolu'yu değil vatanın bütününü temsil ediyordu ve üye sayısı on altıya çıkarıldı. Amerikan mandası isteyen önerge uzun tartışmalara yol açtı ama kabul edilmedi. Ali Fuat Paşa Batı Anadolu Umum Kuvâ-yi Milliye Kumandanlığına getirildi ve İrade-i Milliye adlı bir gazete çıkarılmasına karar verildi. Kongreye katılan delege sayısı kaynaklarda farklı verilir.
Elazığ Valisi Ali Galip'in kongreyi dağıtma girişimi önlendi ve Damat Ferit Paşa hükümetiyle yapılan yazışmalar ortaya çıkarıldı. Temsil Heyeti İstanbul ile haberleşmeyi kesti; bunun sonucunda Damat Ferit hükümeti düştü ve 2 Ekim 1919'da Ali Rıza Paşa sadrazam oldu.
Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919), İstanbul hükümetini temsil eden Bahriye Nazırı Salih Paşa ile Temsil Heyeti adına Mustafa Kemal, Rauf Bey ve Bekir Sami Bey arasında yapıldı. Görüşmelerin başlıca konusu Sivas Kongresi bildirisiydi ve sonunda protokoller düzenlendi. İstanbul hükümeti böylece Temsil Heyeti'ni muhatap kabul etmiş oldu. Salih Paşa meclisin İstanbul dışında toplanmasını kişisel olarak kabul etse de hükümetini ikna edemedi; Meclis-i Mebusan İstanbul'da toplandı.
Misak-ı Millî nedir, TBMM'ye giden süreç nasıl işledi?
Misak-ı Millî, son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin kabul ettiği ve Millî Mücadele'nin siyasi programı sayılan altı maddelik bildiridir. Temsil Heyeti 27 Aralık 1919'da Ankara'ya geldi; seçimleri çoğunlukla Müdafaa-i Hukuk adayları kazandı ve Meclis-i Mebusan 12 Ocak 1920'de İstanbul'da açıldı. Metin 28 Ocak 1920'de mebusların katıldığı özel bir toplantıda kabul edilip imzalandı, 17 Şubat 1920'de Meclis'te okunarak ilan edildi.
Bu gelişmelerden rahatsız olan İtilaf Devletleri 16 Mart 1920'de İstanbul'u resmen işgal etti; millî hareketi destekleyen mebusları tutuklayıp Malta'ya sürdüler. Meclis-i Mebusan 18 Mart'ta çalışmalarına ara verdi ve 11 Nisan 1920'de padişah tarafından kapatıldı. Mustafa Kemal Temsil Heyeti adına yayımladığı genelgelerle Ankara'da toplanacak olağanüstü yetkili bir meclis için seçim yapılmasını istedi. Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı; Mustafa Kemal Paşa ertesi gün, 24 Nisan'da meclis başkanlığına seçildi.
| Madde | Misak-ı Millî'nin öngördüğü |
|---|---|
| 1 | Mütareke sırasında işgal altında kalan Arap çoğunluklu yerlerin geleceği halkın serbest oyuyla belirlenir; mütareke hattının içinde ve dışında Osmanlı-İslam çoğunluğunun yaşadığı yerler bölünmez bir bütündür |
| 2 | Kars, Ardahan ve Batum (Elviye-i Selâse) için gerekirse yeniden halk oylamasına başvurulur |
| 3 | Batı Trakya'nın hukuki durumu halkın serbest oyuyla belirlenir |
| 4 | İstanbul ve Marmara'nın güvenliği korunmak şartıyla Boğazların dünya ticaretine açılması ilgili devletlerle birlikte kararlaştırılır |
| 5 | Azınlık hakları, komşu ülkelerdeki Müslümanlar da aynı haklardan yararlanmak şartıyla tanınır |
| 6 | Tam bağımsızlık esastır; siyasi, adli ve mali gelişmeyi engelleyen kayıtlar kabul edilmez |
Akılda tutma kodlamaları
Uzun listeleri sınavda hatırlamak için baş harflerden kurulmuş ezber kısayolları.
- 7 + 24 = İŞGAL
- Mondros'un işgale kapı açan iki maddesi: 7. madde herhangi bir stratejik noktanın, 24. madde altı vilayetin (Vilâyât-ı Sitte) karışıklık hâlinde işgali.
- SEVDEB
- 24. maddedeki altı vilayet: S-Sivas, E-Erzurum, V-Van, D-Diyarbakır, E-Elazığ (Harput / Mamuretülaziz), B-Bitlis.
- HA-ES-A
- Hazırlık döneminin sırası: H-Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919), A-Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919), E-Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919), S-Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919), A-Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919).
- BİKT
- Sivas Kongresi'nin dört yeniliği: B-Birleşme (bütün cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla), İ-İrade-i Milliye gazetesinin çıkarılması kararı, K-Komutan ataması (Ali Fuat Paşa, Batı Anadolu Umum Kuvâ-yi Milliye Kumandanı), T-Temsil Heyeti'nin vatanın bütününü temsil etmesi.
- AKTİAB
- Misak-ı Millî'nin altı maddesi sırasıyla: A-Arap çoğunluklu yerlerde halkoyu (öteki Osmanlı-İslam toprakları bölünmez), K-Kars, Ardahan, Batum'da gerekirse halkoyu, T-Batı Trakya'da halkoyu, İ-İstanbul ve Marmara'nın güvenliği şartıyla Boğazlar, A-Azınlık hakları (karşılıklılık şartıyla), B-Tam bağımsızlık.
Sınav ipuçları
- İstanbul iki kez işgal edildi: 13 Kasım 1918'de İtilaf donanmasının gelişiyle fiilen, 16 Mart 1920'de resmen. Tarih sorularında ikisini karıştırma.
- Sivas'ta millî kongre toplanması kararı Amasya Genelgesi'nde yer alır. Erzurum Kongresi ise doğu illerinin cemiyetlerince düzenlenen ayrı, bölgesel bir kongredir; 10 Temmuz'da toplanması planlanmış, 23 Temmuz 1919'a ertelenmiştir.
- Mustafa Kemal askerlikten Erzurum Kongresi'nden önce, 8'i 9'a bağlayan temmuz gecesi istifa etti; kongreye sivil olarak katıldı.
- Şarkî Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Erzurum'da, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Sivas'ta kuruldu.
- Temsil Heyeti Erzurum'da dokuz kişi olarak seçildi; Sivas'ta vatanın bütününü temsil eder hâle getirildi.
- Misak-ı Millî'yi TBMM değil, İstanbul'daki son Osmanlı Mebusan Meclisi kabul etti; TBMM Misak-ı Millî'den sonra, 23 Nisan 1920'de açıldı.
- Amasya Görüşmeleri'nde İstanbul'u sadrazam değil, Bahriye Nazırı Salih Paşa temsil etti.
Test: Millî Mücadele Hazırlık Dönemi
Şıkka dokun; doğru cevap ve açıklaması açılır. Sorular kolaydan zora.
-
1/15 KOLAY
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan çekilmesini sağlayan Mondros Ateşkes Antlaşması hangi tarihte imzalanmıştır?
Doğru cevap30 Ekim 1918
Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918'de imzalandı. 13 Kasım 1918, İtilaf donanmasının İstanbul önlerine geldiği; 19 Mayıs 1919, Mustafa Kemal'in Samsun'a ulaştığı; 16 Mart 1920 ise İstanbul'un resmen işgal edildiği tarihtir.
-
2/15 KOLAY
Mustafa Kemal Paşa, 19 Mayıs 1919'da hangi görevle Samsun'a çıkmıştır?
Doğru cevapDokuzuncu Ordu Kıtaatı Müfettişi
Mustafa Kemal Paşa 30 Nisan 1919'da Dokuzuncu Ordu Kıtaatı Müfettişi olarak görevlendirildi ve bu sıfatla Samsun'a çıktı. 15. Kolordu Komutanlığına Mart 1919'da Kâzım Karabekir Paşa atanmıştı. Harbiye ve Bahriye nazırlıkları ise hükümet üyelikleriydi; Mustafa Kemal bu görevlerin hiçbirinde bulunmadı. Bahriye Nazırlığını Mondros döneminde Rauf Bey yapmıştı.
-
3/15 KOLAY
Amasya Genelgesi'ne göre, her sancaktan delege çağrılan millî kongre hangi şehirde toplanacaktı?
Doğru cevapSivas
Amasya Genelgesi, Anadolu'nun her bakımdan en güvenli yeri sayılan Sivas'ta millî bir kongre toplanmasını ve her sancaktan üç kadar delege gönderilmesini istedi. Erzurum'daki kongre yalnız doğu illeri içindi; Ankara ve İstanbul millî kongre yeri olarak gösterilmedi.
-
4/15 KOLAY
Sivas Kongresi'nde bütün millî cemiyetler hangi ad altında birleştirilmiştir?
Doğru cevapAnadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
Sivas Kongresi bütün Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerini Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirdi. Şarkî Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Erzurum Kongresi'nde kuruldu; Vilâyât-ı Şarkıyye ve Trabzon cemiyetleri ise Erzurum Kongresi'ni düzenleyen bölgesel cemiyetlerdi.
-
5/15 KOLAY
İtilaf Devletleri İstanbul'u hangi tarihte resmen işgal etmiştir?
Doğru cevap16 Mart 1920
İstanbul 16 Mart 1920'de resmen işgal edildi. 13 Kasım 1918'de İtilaf donanması İstanbul önlerine gelmiş ve şehir fiilen işgal altına girmişti. 28 Ocak 1920 Misak-ı Millî'nin mebuslarca kabul edildiği, 23 Nisan 1920 TBMM'nin açıldığı tarihtir.
-
6/15 ORTA
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın hangi maddesi, altı vilayette (Vilâyât-ı Sitte) karışıklık çıkması hâlinde İtilaf Devletlerine bu vilayetlerin herhangi bir kısmını işgal etme hakkı vermiştir?
Doğru cevap24. madde
Altı vilayette karışıklık çıkması hâlinde işgal hakkını 24. madde düzenler. 7. madde güvenliği tehdit eden bir durumda herhangi bir stratejik noktanın işgalini, 10. madde Toros tünellerinin işgalini, 23. madde ise Osmanlı hükümetinin Merkezî Devletlerle ilişkisini kesmesini öngörür.
-
7/15 ORTA
Erzurum Kongresi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevapToplanış bakımından bölgesel, aldığı kararlar bakımından millî niteliktedir.
Erzurum Kongresi doğu illerinin kongresiydi; delegeler Erzurum, Van, Bitlis, Sivas ve Trabzon'dan geldi. Yine de aldığı kararlar bütün vatanı ilgilendirdiği için millî nitelik taşır. Cemiyetleri tek çatıda birleştiren Sivas Kongresi'dir; Erzurum Kongresi manda fikrini kabul etmedi.
-
8/15 ORTA
20-22 Ekim 1919'daki Amasya Görüşmeleri'nde İstanbul hükümetini kim temsil etmiştir?
Doğru cevapBahriye Nazırı Salih Paşa
İstanbul hükümetini Bahriye Nazırı Salih Paşa temsil etti; karşısında Temsil Heyeti adına Mustafa Kemal, Rauf Bey ve Bekir Sami Bey vardı. Damat Ferit hükümeti Sivas Kongresi'nden sonra düşmüştü; Sadrazam Ali Rıza Paşa görüşmelere kabinesinden Bahriye Nazırını gönderdi. Ahmet İzzet Paşa, Mondros'un imzalandığı dönemin sadrazamıydı.
-
9/15 ORTA
Misak-ı Millî hangi meclis tarafından kabul edilip ilan edilmiştir?
Doğru cevapSon Osmanlı Mebusan Meclisi
Misak-ı Millî'yi İstanbul'da 12 Ocak 1920'de açılan son Osmanlı Mebusan Meclisi kabul etti ve 17 Şubat 1920'de ilan etti. TBMM ancak 23 Nisan 1920'de açıldı. Meclis-i Vükelâ bir yasama meclisi değil, Osmanlı hükümetinin bakanlar kuruludur; Amasya Görüşmeleri ise Ekim 1919'da, Mebusan Meclisi toplanmadan önce yapılmıştı.
-
10/15 ORTA
Misak-ı Millî'ye göre Kars, Ardahan ve Batum (Elviye-i Selâse) için hangi yol öngörülmüştür?
Doğru cevapGerekirse yeniden halk oylamasına başvurulması
Misak-ı Millî'nin 2. maddesi, halkı ilk serbest kaldığı zaman oyuyla anavatana katılmış olan Kars, Ardahan ve Batum için gerektiğinde yeniden halk oylamasına başvurulmasını kabul eder. Metinde bu sancakların bir devlete bırakılması ya da manda yönetimine verilmesi yer almaz.
-
11/15 ORTA
Aşağıdaki cemiyetlerden hangisi Millî Mücadele'ye zarar veren cemiyetler arasında yer alır?
Doğru cevapİngiliz Muhipleri Cemiyeti
İngiliz Muhipleri Cemiyeti İngiliz himayesini savundu ve Millî Mücadele'ye düşman kuruluşlardan biri sayılır. Trakya-Paşaeli Trakya'yı, Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti Trabzon'u savunmak için kuruldu; Karakol Cemiyeti Anadolu'ya personel, silah ve teçhizat kaçırdı. Bu üçü millî cemiyetlerdir.
-
12/15 ZOR
Aşağıdakilerden hangisi Sivas Kongresi'nde gerçekleşenler arasında yer almaz?
Doğru cevapAmerikan mandasının kabul edilmesi
Sivas Kongresi'nde Amerikan mandası isteyen önerge uzun tartışmalara yol açtı ama kabul edilmedi. Cemiyetlerin Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirilmesi, Ali Fuat Paşa'nın Kuvâ-yi Milliye kumandanlığına getirilmesi ve İrade-i Milliye gazetesinin çıkarılması kararı ise bu kongrede gerçekleşti.
-
13/15 ZOR
Mustafa Kemal Paşa'nın askerlikten istifa ederek sine-i millete dönmesi hangi iki gelişme arasında gerçekleşmiştir?
Doğru cevapAmasya Genelgesi ile Erzurum Kongresi'nin açılışı arasında
Mustafa Kemal 22 Haziran 1919 tarihli Amasya Genelgesi'nden sonra Erzurum'a geçti ve 8'i 9'a bağlayan temmuz gecesi askerlikten istifa etti. Erzurum Kongresi ise 23 Temmuz 1919'da açıldı ve Mustafa Kemal başkanlığına sivil olarak seçildi. Öteki şıklardaki dönemlerde istifa yoktur.
-
14/15 ZOR
Aşağıdaki gelişmelerden hangisi diğerlerinden önce gerçekleşmiştir?
Doğru cevapİzmir'in Yunanlarca işgal edilmesi
Yunan kuvvetleri İzmir'e 15 Mayıs 1919'da çıktı. Havza Genelgesi 28 Mayıs 1919, Amasya Genelgesi 22 Haziran 1919 tarihlidir; Erzurum Kongresi ise 23 Temmuz 1919'da açıldı. Havza Genelgesi, zaten İzmir'in işgaline karşı miting yapılmasını istiyordu.
-
15/15 ZOR
Misak-ı Millî'ye göre Akdeniz ve Karadeniz boğazlarının dünya ticaret ve ulaşımına açılması hangi esasa bağlanmıştır?
Doğru cevapİstanbul ve Marmara Denizi'nin güvenliği korunmak şartıyla, ilgili bütün devletlerle birlikte verilecek karara
Misak-ı Millî'nin 4. maddesine göre İstanbul ile Marmara Denizi'nin güvenliği her türlü tehlikeden korunmalıdır. Bu esas saklı kalmak şartıyla boğazların dünya ticaretine ve ulaşımına açılması konusunda Osmanlı Devleti ile ilgili bütün devletlerin birlikte vereceği karar geçerli sayılır. Metinde tek taraflı karar, İtilaf yönetimi ya da yalnız Karadeniz devletleriyle sınırlama yoktur.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mondros Mütarekesi" (Cemil Öztürk)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Millî Mücadele"
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Erzurum Kongresi"
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sivas Kongresi"
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti"
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mîsâk-ı Millî" (Cevdet Küçük)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Türkiye Büyük Millet Meclisi"
- Atatürk Ansiklopedisi, "Mondros Mütarekesi" (Mehmet Okur)
- Atatürk Ansiklopedisi, "Mütareke Dönemi Ordu Müfettişlikleri"
- Atatürk Ansiklopedisi, "Bandırma Vapuru" (Umut Karabulut)
- Atatürk Ansiklopedisi, "Havza Genelgesi" (Zekeriya Türkmen)
- Atatürk Ansiklopedisi, "Amasya Tamimi" (Hikmet Özdemir)
- Atatürk Ansiklopedisi, "Erzurum Kongresi" (Nurcan Toksoy)
- Atatürk Ansiklopedisi, "Sivas Kongresi" (Firdes Temizgüney)
- Atatürk Ansiklopedisi, "Amasya Mülâkatı" (Hikmet Özdemir)
- Atatürk Ansiklopedisi, "Misak-ı Millî"
- Atatürk Ansiklopedisi, "İstanbul'un İşgali"
- Atatürk Ansiklopedisi, "İzmir'in İşgali"
- Atatürk Ansiklopedisi, "İngiliz Muhibleri Cemiyeti"
- Atatürk Ansiklopedisi, "Mandacılık" (İhsan Güneş)
- MEB, Ortaöğretim T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 12 Ders Kitabı, 2. Ünite (s. 57-70)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Cemiyet"
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Fener Rum Ortodoks Patrikhânesi"
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hürriyet ve İtilâf Fırkası"
- Atatürk Ansiklopedisi, "Teali-i İslam Cemiyeti"
- Atatürk Ansiklopedisi, "Hürriyet ve İtilaf Fırkası"
- Atatürk Ansiklopedisi, "Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti"
- MEB (OGM Materyal, EBA), T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 12 etkileşimli kitabı, 2. Ünite "Millî Mücadele"
Bu sayfadaki bilgiler 22 Eylül 2026 tarihinde kaynaklarıyla tek tek doğrulandı (nasıl doğruluyoruz). Hata görürsen info@bilq.app adresine yaz.