Kısaca
- Atatürk ilkeleri cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık olmak üzere altı temel ilkedir.
- Altı ilke 1931 tarihli Cumhuriyet Halk Fırkası programında partinin "ana vasıfları" olarak bir arada sayıldı.
- 1937'de 3115 sayılı kanunla 1924 Anayasası'nın 2. maddesi "Türkiye Devleti, cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, lâik ve inkılâpçıdır" biçiminde değiştirildi ve ilkeler anayasaya girdi.
- Laiklik, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasının yanında herkesin din ve vicdan özgürlüğüne sahip olmasını da kapsar.
- Devletçilik, bireysel girişimi esas alıp özel girişimin yetersiz kaldığı alanlarda, özellikle ekonomide, devlete görev yükleyen ilkedir; Atatürk Ansiklopedisi bu anlayışı "karma ekonomi" kavramıyla ifade eder.
- Ders kitabına göre bütün inkılaplar inkılapçılık ilkesinin kapsamındadır; bir inkılap birden çok ilkeyle de ilişkilendirilebilir.
Atatürk ilkeleri nelerdir?
Atatürk ilkeleri; cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılıktan oluşan altı temel ilkedir. Bu sıralama, ilkeleri anayasaya sokan 1937 tarihli değişiklikteki sıralamayla aynıdır: "Türkiye Devleti, cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, lâik ve inkılâpçıdır." Türk Tarih Kurumunun yayımladığı Yaşar Yücel imzalı metin de ilkeleri bu sırayla ele alır.
Atatürk Ansiklopedisi'ne göre bu ilkeler anlamları ve amaçları bakımından birbiriyle çok yakından ilişkilidir, birbirini tamamlar ve hepsinin amacı Türk milletini en kısa zamanda çağdaş uygarlık düzeyine eriştirmektir. Aynı ansiklopedi inkılapçılık için "devrimcilik" adını da kullanır. Ansiklopedi, altı ilkenin yanında bağımsızlık, millî egemenlik, barışçılık ve akılcılığı da Atatürkçü düşünce sisteminin temel ilkeleri arasında sayar; Millî Eğitim Bakanlığının Atatürk sayfası da benzer başlıkları "bütünleyici ilkeler" adıyla verir (son bölüm).
Atatürk ilkeleri anayasaya ne zaman girdi?
Atatürk ilkeleri 1937'de, 3115 sayılı kanunla 1924 Anayasası'nın (Teşkilâtı Esasiye Kanunu) 2. maddesi değiştirilerek anayasaya girdi. Kanun, Resmî Gazete'nin 13 Şubat 1937 tarihli 3533 sayılı nüshasında yayımlandı. Maddenin yeni metni şöyleydi: "Türkiye Devleti, cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, lâik ve inkılâpçıdır. Resmî dili Türkçedir. Makarrı Ankara şehridir." TDV İslâm Ansiklopedisi de Türkiye'nin laikliği resmen 1937'de benimsediğini belirtir.
Bu adımdan önce ilkeler parti belgelerinde yer almıştı. 1931 tarihli Cumhuriyet Halk Fırkası programı partinin ana vasıflarını "A - Cumhuriyetçi, B - Milliyetçi, C - Halkçı, Ç - Devletçi, D - Lâyik, E - İnkılâpçıdır" diye sıralar. Atatürk Ansiklopedisi'nin Kemalizm maddesine göre altı ilke bütün olarak ilk defa 1931 programında yer almış; 1935'teki Dördüncü Büyük Kurultay'da kabul edilen programda ise bu esaslar "Kamâlizm prensipleri" olarak tanımlanmıştır.
2. maddenin geçmişi sınavlarda sık karıştırılır. Maddenin 1924'teki ilk hâli "Türkiye Devletinin dini, Dini İslâmdır" hükmünü de içeriyordu; bu ibare 1928'de 1222 sayılı kanunla çıkarıldı. Yürürlükteki 1982 Anayasası ise altı ilkeyi aynı kalıpla saymaz: 2. maddeye göre Türkiye Cumhuriyeti "Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir" ve 4. madde bu nitelikleri değiştirilemez hükümler arasında sayar.
Cumhuriyetçilik ve milliyetçilik ne anlama gelir?
Cumhuriyetçilik, devlet yönetiminde millî egemenliği, millî iradeyi ve özgür seçimi esas alan ilkedir; yönetim biçimi olarak karşılığı cumhuriyettir. Atatürk Ansiklopedisi'ne göre bu rejimde görev ilahi bir kuvvete dayanmaz, babadan oğula geçmez; egemenlik bütünüyle millete aittir ve millet onu seçtiği temsilciler aracılığıyla kullanır, ömür boyu görev söz konusu olmaz. Ders kitabı da egemenliğin kişi, zümre ya da sınıfa değil tüm halka ait olduğunu ve yöneticilerin anayasada belirlenen sürelerde seçimle işbaşına geldiğini vurgular. Atatürk bu düşünceyi "Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir" sözüyle özetlemiştir. 1924 Anayasası'nın 1. maddesi "Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir" hükmünü taşır.
Milliyetçilik, Türk milletini dil, kültür ve ülkü birliğiyle birbirine bağlı vatandaşların oluşturduğu bir toplum olarak kabul eden ilkedir. Ders kitabı Atatürkçü düşüncenin milleti ortak tarih, dil, kültür, birlikte yaşama arzusu ve vatan kavramına dayandırdığını, bu milliyetçiliğin ırkçılığı kabul etmediğini belirtir. Atatürk Ansiklopedisi bu anlayışı ırkçılığı reddeden, bütünleştirici ve birleştirici bir milliyetçilik olarak tanımlar ve insancıl yönünü "Yurtta barış, cihanda barış" ilkesiyle ilişkilendirir. 1931 programı da milliyetçiliği, bütün çağdaş milletlerle ahenk içinde yürürken Türk toplumunun kendine özgü niteliklerini ve bağımsız kimliğini korumak diye tanımlar.
Halkçılık ve devletçilik ne anlama gelir?
Halkçılık, toplumda birey, aile, zümre ve sınıf egemenliğinin olmayacağı, bütün vatandaşların yasa önünde eşit olduğu esasına dayanan ilkedir. 1931 programı halkçıyı "kanunlar önünde mutlak bir müsavat kabul eden ve hiç bir ferde, hiç bir aileye, hiç bir sınıfa, hiç bir cemaate imtiyaz tanımıyan" yurttaş diye tarif eder. Ders kitabına göre halkçılık siyasi alanda demokrasi düşüncesinin karşılığıdır, sosyal devlet anlayışını gerektirir ve toplumdaki sınıf ve gruplara ayrıcalık tanımadığı için sınıf mücadelesini reddeder. Atatürk Ansiklopedisi bu ilkeyi Atatürk'ün "Millete efendilik yoktur; hizmet etme vardır" sözüyle özetler.
Devletçilik, bireylerin özel girişimini esas tutmakla birlikte, bireylerin yapamadığı ya da yetersiz kaldığı işlerde, özellikle ekonomik alanda, devletin görev üstlenmesini öngören ilkedir. Atatürk Ansiklopedisi bu anlayışın her ekonomik faaliyeti yalnız devletin uğraşı sayan görüşlerle ilgisi olmadığını, ekonomik alanda "karma ekonomi" kavramıyla ifade edilebileceğini yazar. Ders kitabı da bunu özel sektör çalışmalarını yok saymayan ılımlı bir devletçilik olarak niteler. Atatürk'e göre bu sistem sosyalizm kuramcılarının fikirlerinden tercüme edilmemiş, Türkiye'nin ihtiyaçlarından doğmuş, Türkiye'ye özgü bir sistemdir; izlenen yol liberalizmden de başkadır.
Uygulamada devletçiliğin simgesi planlı sanayileşmedir. Atatürk Ansiklopedisi'ne göre 1929 Buhranı devlet müdahalesinin planlı yürütülmesini gerekli kıldı; 1934'te yürürlüğe giren Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı ile devletçilik uygulanabilir bir iktisat modeli olarak kurumlaştı. Planın uygulanmasını sağlamak için 1933'te 2262 sayılı kanunla Sümerbank kuruldu.
Laiklik ve inkılapçılık ne anlama gelir?
Laiklik, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması ve dinî inançların devlet yönetiminde ve siyasette rol oynamaması esasına dayanır. Atatürk Ansiklopedisi ilkenin başlıca unsurlarını şöyle sayar: devlet yönetimine dinî kural ve görüşlerin karıştırılmaması, din ve vicdan özgürlüğünün sağlanması, dinî tercihi ne olursa olsun yurttaşlara eşit davranılması, devletin resmî bir dininin bulunmaması ve eğitimin akılcı, çağdaş esaslara göre düzenlenmesi. Ansiklopedi laikliğin dinsizlik ya da din düşmanlığı olmadığını açıkça vurgular. 1931 programı da "din telâkkisi vicdanî" olduğu için din fikirlerini devlet ve dünya işlerinden ve siyasetten ayrı tutmayı ilke edinir.
İnkılapçılık, Atatürk'ün ifadesiyle Türk milletini son yüzyıllarda geri bırakmış kurumların yerine milletin ilerlemesini sağlayacak yeni kurumları koymaktır. Ders kitabı ilkeyi, toplumu çağın gerisinde bırakan kurumları kaldırmak ya da onları yeni gelişmelere uygun hâle getirmek diye tanımlar ve Atatürkçü düşünceye dinamik bir nitelik kazandırdığını belirtir. Atatürk Ansiklopedisi'ne göre bu anlayış reformla bağdaşmaz: Tanzimat'tan beri yeni mahkemelerin yanında şer'î mahkemeler, yeni okulların yanında medreseler yaşatılmıştı; Atatürk devriminin en büyük özelliği bu ikiliği ortadan kaldırmak olmuştur.
Hangi inkılap hangi ilkeyle ilişkilendirilir?
Ders kitabı, inkılapları ilkelerle eşleştiren bir tablo verir ve bütün inkılapların inkılapçılık ilkesinin kapsamında olduğunu belirtir. Aynı tabloda bazı inkılaplar birden fazla ilkenin altında yer alır: halifeliğin kaldırılması hem cumhuriyetçilik hem laiklik, Türk Medeni Kanunu'nun kabulü hem laiklik hem halkçılık, kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmesi hem cumhuriyetçilik hem halkçılık başlığında sayılır. Bu yüzden bir inkılabı tek bir ilkeye bağlamadan önce kaynağın ne dediğine bakmak gerekir. Aşağıdaki tablo yalnız kaynaklarda açıkça yazan eşleşmelerden örnekler verir.
| İlke | Kaynakta bu ilkeyle ilişkilendirilen örnekler |
|---|---|
| Cumhuriyetçilik | TBMM'nin açılması, saltanatın kaldırılması, Cumhuriyet'in ilanı, 1921 ve 1924 anayasalarının kabulü |
| Milliyetçilik | Kabotaj Kanunu (1926), Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunun kurulması, tarih ve dil çalışmaları |
| Halkçılık | Aşar vergisinin kaldırılması, Millet Mektepleri, Soyadı Kanunu |
| Devletçilik | Beş yıllık kalkınma planları (Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı), devlet bankalarının kurulması, Teşvik-i Sanayi Kanunu, Kamu İktisadi Teşekküllerinin kurulması |
| Laiklik | Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat Kanunu, tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması |
| İnkılapçılık | Ders kitabına göre bütün inkılaplar |
Bütünleyici ilkeler hangileridir?
Millî Eğitim Bakanlığının Atatürk sayfasında bütünleyici ilkeler şu başlıklarla verilir: özgürlük ve bağımsızlık, millî egemenlik, millî birlik ve beraberlik ile ülke bütünlüğü, yurtta barış cihanda barış, akılcılık ve bilimsellik, çağdaşçılık ve Batılılaşma, insanlık ve insan sevgisi. Bu başlıklar 1937 anayasa metnindeki altı nitelik arasında yer almaz.
Atatürk Ansiklopedisi bağımsızlığı en önde gelen Atatürk ilkesi olarak niteler ve Atatürk'ün anlatımıyla tam bağımsızlığın siyasi, malî, ekonomik, adlî, askerî ve kültürel her alanda bağımsızlık demek olduğunu yazar. Millî egemenliğe göre egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. Barışçılık "Yurtta barış, dünyada barış" sözüyle ifade edilir. Akılcılık bölümünde MEB, Atatürk'ün "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir" sözünü aktarır.
Akılda tutma kodlamaları
Uzun listeleri sınavda hatırlamak için baş harflerden kurulmuş ezber kısayolları.
- Cum-Mil-Hal-Dev-Lai-İnk
- 1937 anayasa metnindeki sıra: Cumhuriyetçi, Milliyetçi, Halkçı, Devletçi, Lâik, İnkılâpçı. Aynı sıra 1931 CHF programında A'dan E'ye kadar harflendirilmiştir (A cumhuriyetçi … E inkılâpçı).
- 31 programda, 37 anayasada
- 1931: altı ilke Cumhuriyet Halk Fırkası programında bir arada. 1937: 3115 sayılı kanunla 1924 Anayasası'nın 2. maddesine girdi.
- 24 din var, 28 din yok, 37 laik
- 1924 Anayasası 2. maddenin ilk hâli: "Türkiye Devletinin dini, Dini İslâmdır." 1928: bu ibare 1222 sayılı kanunla çıkarıldı. 1937: "lâik" niteliği 3115 sayılı kanunla maddeye eklendi.
- FASC'a imtiyaz yok
- 1931 programının halkçılık tanımı: hiçbir Ferde, hiçbir Aileye, hiçbir Sınıfa, hiçbir Cemaate imtiyaz tanımamak.
- Tekke laik, Tarih-Dil millî, Plan devlet
- Ders kitabının ilke-inkılap tablosunda tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması laiklik; Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunun açılması milliyetçilik; beş yıllık kalkınma planları devletçilik başlığı altındadır. Ders kitabı 1934'te yürürlüğe giren Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı dönemindeki yatırımların devletçilik ilkesiyle yapıldığını yazar.
Sınav ipuçları
- Altı ilke anayasaya 1924'te değil 1937'de girdi; 1924 Anayasası'nın ilk metninde "Türkiye Devletinin dini, Dini İslâmdır" hükmü vardı.
- 1931 bir parti programı tarihidir (Cumhuriyet Halk Fırkası), anayasa değişikliği değildir; ilkeleri anayasaya sokan 3115 sayılı kanundur.
- Millî egemenlik, bağımsızlık, yurtta barış cihanda barış ve akılcılık altı temel ilke arasında sayılmaz; MEB bunları bütünleyici ilkeler başlığında verir.
- Laiklik dinsizlik değildir: din ve devlet işlerinin ayrılmasının yanında din ve vicdan özgürlüğünü de kapsar.
- Devletçilik özel girişimi yasaklamaz; bireysel girişimi esas alır, yetersiz kaldığı alanda devlete görev verir (karma ekonomi).
- Halkçılık sınıf mücadelesini reddeder; kanun önünde eşitlik ve hiçbir kişi, aile ya da sınıfa ayrıcalık tanımamak esastır.
- Ders kitabına göre bütün inkılaplar inkılapçılık kapsamındadır; "hangi ilkeyle ilişkilidir" sorusunda şıklarda inkılapçılık da varsa kökü dikkatle oku.
- Yürürlükteki 1982 Anayasası'nın 2. maddesi altı ilkeyi saymaz; "Atatürk milliyetçiliğine bağlı … demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devleti" ifadesini kullanır.
Test: Atatürk İlkeleri
Şıkka dokun; doğru cevap ve açıklaması açılır. Sorular kolaydan zora.
-
1/15 KOLAY
Atatürk ilkeleri hangi yıl yapılan bir değişiklikle anayasaya girmiştir?
Doğru cevap1937
İlkeler 1937'de 3115 sayılı kanunla 1924 Anayasası'nın 2. maddesine eklendi. 1924, Teşkilâtı Esasiye Kanunu'nun kabul edildiği yıldır; 1928'de maddedeki "Türkiye Devletinin dini, Dini İslâmdır" ibaresi çıkarıldı; 1931 ise ilkelerin Cumhuriyet Halk Fırkası programında yer aldığı yıldır, anayasa değişikliği değildir.
-
2/15 KOLAY
Egemenliğin bütünüyle millete ait olduğu, devlet başkanlığının babadan oğula geçmediği ve yöneticilerin seçimle belirli bir süre için işbaşına geldiği yönetim anlayışı Atatürk ilkelerinden hangisiyle ilgilidir?
Doğru cevapCumhuriyetçilik
Cumhuriyetçilik; millî egemenliği, millî iradeyi ve seçimi esas alır, veraset usulü ve ömür boyu görev tanımaz. Devletçilik ekonomide devletin rolüyle, laiklik din ve devlet işlerinin ayrılmasıyla, inkılapçılık eski kurumların yerine çağdaş kurumların konmasıyla ilgilidir.
-
3/15 KOLAY
Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasını ve her vatandaşın din ve vicdan özgürlüğüne sahip olmasını esas alan Atatürk ilkesi hangisidir?
Doğru cevapLaiklik
Laiklik din ve devlet işlerinin ayrılmasına ve din ve vicdan özgürlüğüne dayanır. Devletçilik ekonomide devletin görev almasını, milliyetçilik milleti birleştiren dil, kültür ve ülkü birliğini, cumhuriyetçilik ise millî egemenliğe dayalı seçimli yönetimi esas alır.
-
4/15 KOLAY
Aşağıdakilerden hangisi 1937'de anayasaya giren altı temel Atatürk ilkesi arasında yer almaz?
Doğru cevapMillî egemenlik
3115 sayılı kanunla değişen 2. maddede Türkiye Devleti "cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, lâik ve inkılâpçı" diye nitelenir; millî egemenlik bu altı nitelik arasında yoktur. Halkçılık, devletçilik ve inkılapçılık ise maddede sayılan niteliklerdendir.
-
5/15 KOLAY
Bireylerin özel girişimini esas tutan, ancak özel girişimin yetersiz kaldığı alanlarda, özellikle ekonomide, devlete de görev yükleyen ve karma ekonomi kavramıyla ifade edilen ilke hangisidir?
Doğru cevapDevletçilik
Devletçilik bireysel girişimi ekonomik ilerlemenin esas kaynağı sayar, bireylerin yapamadığı işlerde devleti görevlendirir ve karma ekonomi kavramıyla ifade edilir. Laiklik din-devlet ayrılığıyla, milliyetçilik millî birlik ve kimlikle, cumhuriyetçilik ise seçimle belirlenen, millî egemenliğe dayalı yönetimle ilgilidir.
-
6/15 ORTA
Ders kitabında "tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması" doğrudan hangi ilkenin altında gösterilir?
Doğru cevapLaiklik
1925'te tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması sosyal hayatın laikleşmesi yolunda bir adım olarak anlatılır ve ilke-inkılap tablosunda laiklik başlığı altında yer alır. Devletçilik başlığında ekonomik adımlar (kalkınma planları, devlet bankaları), milliyetçilik başlığında Kabotaj Kanunu, Türk Tarih ve Türk Dil Kurumu, cumhuriyetçilik başlığında TBMM'nin açılması ve Cumhuriyet'in ilanı gibi siyasi adımlar bulunur.
-
7/15 ORTA
Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunun kurulmasıyla yürütülen tarih ve dil çalışmaları, ders kitabında Atatürk'ün hangi ilkesi doğrultusunda atılmış adımlar olarak gösterilir?
Doğru cevapMilliyetçilik
Ders kitabı Türk tarihini bilimsel yöntemle araştırmayı ve dili yabancı kelimelerden arındırma çalışmalarını milliyetçilik ilkesinin gereği sayar; ilke-inkılap tablosunda iki kurum milliyetçilik altında yer alır. Atatürk Ansiklopedisi de bu kurumları Atatürk milliyetçiliği maddesinde anlatır. Devletçilik ekonomik, laiklik din-devlet ayrılığıyla ilgili, cumhuriyetçilik ise yönetim biçimiyle ilgili adımları kapsar.
-
8/15 ORTA
1934'te yürürlüğe giren Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı ile Atatürk ilkelerinden hangisi uygulanabilir bir iktisat modeli olarak kurumlaşmıştır?
Doğru cevapDevletçilik
Atatürk Ansiklopedisi planın devletçiliği uygulanabilir bir iktisat modeli olarak kurumlaştırdığını yazar; ders kitabının tablosunda da beş yıllık kalkınma planları devletçilik başlığındadır. Laiklik ve cumhuriyetçilik siyasi-hukuki alanla ilgilidir; millî egemenlik ise altı temel ilkeden biri değil, bütünleyici ilkelerdendir.
-
9/15 ORTA
Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık aşağıdakilerin hangisinde bir arada sayılmıştır?
Doğru cevap1931 Cumhuriyet Halk Fırkası programı
1931 programı partinin ana vasıflarını cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, lâyik ve inkılâpçı olarak sayar; Atatürk Ansiklopedisi'ne göre altı ilke bütün olarak ilk defa bu programda yer almıştır. 1924 Anayasası'nın ilk metni ilkeleri saymaz, 2. maddesinde "Türkiye Devletinin dini, Dini İslâmdır" hükmü bulunuyordu; ilkeler anayasaya ancak 1937'de girdi. Amasya Genelgesi Millî Mücadele döneminde millî iradeyi öne çıkaran bir belgedir; 8 Nisan 1923'te yayımlanan Dokuz Umde ise millet egemenliği, saltanatın kaldırılması, asayiş, adalet ve ekonomi gibi konularda maddeler içerir, altı ilkeyi saymaz.
-
10/15 ORTA
1931 Cumhuriyet Halk Fırkası programındaki "Kanunlar önünde mutlak bir müsavat kabul eden ve hiç bir ferde, hiç bir aileye, hiç bir sınıfa, hiç bir cemaate imtiyaz tanımıyan" ifadesi hangi ilkenin tanımıdır?
Doğru cevapHalkçılık
Bu cümle programda halkçılık başlığı altında yer alır; halkçılık kanun önünde eşitliği ve hiçbir kişi, aile, sınıf ya da zümreye ayrıcalık tanımamayı esas alır. Aynı programda devletçilik ekonomide devletin işe karışmasını, laiklik din ile devlet işlerinin ayrılmasını, inkılapçılık ise inkılaplardan doğan ilkelere sadık kalıp onları savunmayı anlatır.
-
11/15 ORTA
Atatürk'ün 1935'te İzmir Fuarı'na gönderdiği mesajdaki "Türkiye'nin uyguladığı devletçilik sistemi XIX. yüzyıldan beri sosyalizm nazariyecilerinin ileri sürdükleri fikirlerden alınarak tercüme edilmiş bir sistem değildir" sözü, devletçiliğin hangi özelliğini vurgular?
Doğru cevapTürkiye'nin ihtiyaçlarından doğmuş, Türkiye'ye özgü bir sistem olmasını
Sözün devamı "Bu, Türkiye'nin ihtiyaçlarından doğmuş, Türkiye'ye has bir sistemdir" diye sürer. Atatürk aynı açıklamada özel girişimi esas tuttuğunu söyler, bu yüzden özel girişimi kaldırmak yanlıştır; izlenen yolun liberalizmden başka bir yol olduğunu belirtir; devletçilik de özellikle sanayi gibi ekonomik alanlarda uygulanmıştır, tarımla sınırlı değildir.
-
12/15 ZOR
1924 Anayasası'nın (Teşkilâtı Esasiye Kanunu) 2. maddesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap"Türkiye Devletinin dini, Dini İslâmdır" ibaresi 1928'de çıkarılmıştır.
Maddenin ilk hâlindeki din ibaresi 1928'de 1222 sayılı kanunla çıkarıldı. İlk metin altı ilkeyi içermiyordu; ilkeler maddeye 1931'de değil, 1937'de 3115 sayılı kanunla eklendi (1931 bir parti programı tarihidir). 1937'deki yeni metinde "Resmî dili Türkçedir" hükmü korunmuştur.
-
13/15 ZOR
Yürürlükteki 1982 Anayasası'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin nitelikleri arasında aşağıdakilerden hangisi sayılır?
Doğru cevapLaik
1982 Anayasası'nın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti "Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir". Devletçi, inkılapçı ve halkçı nitelikleri 1937'de 1924 Anayasası'nın 2. maddesine girmişti; yürürlükteki 2. maddede bu sözcükler geçmez.
-
14/15 ZOR
Tanzimat'tan beri yeni mahkemelerin yanında şer'î mahkemelerin, yeni okulların yanında medreselerin yaşatılmasından doğan ikiliği ortadan kaldırmayı; eskiyle yeniyi yan yana yaşatan reform anlayışını reddederek çağın gerisinde kalan kurumların yerine yenilerini koymayı esas alan ilke hangisidir?
Doğru cevapİnkılapçılık
Atatürk Ansiklopedisi inkılapçılığın, eski ile yeninin yan yana yaşadığı reform anlayışıyla bağdaşmadığını ve Atatürk devriminin bu ikiliği kaldırdığını yazar; ders kitabı da ilkeyi toplumu çağın gerisinde bırakan kurumları ortadan kaldırmak ya da onları yeni gelişmelere uygun hâle getirmek diye tanımlar. Devletçilik ekonomide devletin rolünü, milliyetçilik millî birlik ve kimliği, cumhuriyetçilik ise millî egemenliğe dayalı yönetim biçimini esas alır.
-
15/15 ZOR
1931 Cumhuriyet Halk Fırkası programında "Devlet idaresinde bütün kanunların, nizamların ve usullerin ilim ve fenlerin muasır medeniyete temin ettiği esas ve şekillere ve dünya ihtiyaçlarına göre yapılması" ilkesi hangi başlık altında yer alır?
Doğru cevapLâyiklik
Bu cümle programın lâyiklik (laiklik) maddesidir; devamında din telâkkisi vicdanî olduğu için din fikirlerinin devlet ve dünya işlerinden ve siyasetten ayrı tutulacağı yazar. Devletçilik maddesi iktisadi sahada devletin işe karışmasını, halkçılık maddesi kanun önünde eşitliği, inkılâpçılık maddesi ise inkılaplardan doğan ilkelere sadık kalıp onları savunmayı anlatır.
Kaynakça
- Resmî Gazete, 13 Şubat 1937, sayı 3533 (3115 sayılı kanun)
- Anayasa Mahkemesi, 1924 Anayasası (Teşkilâtı Esasiye Kanunu) metni ve değişiklikleri
- Anayasa Mahkemesi, 1982 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
- Mevzuat Bilgi Sistemi, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
- TBMM Açık Erişim, Cumhuriyet Halk Fırkası nizamnamesi ve programı [1931]
- Atatürk Ansiklopedisi, "Atatürk İlkeleri" (Utkan Kocatürk)
- Atatürk Ansiklopedisi, "Kemalizm"
- Atatürk Ansiklopedisi, "Cumhuriyet Halk Fırkası (1923-1938)"
- Atatürk Ansiklopedisi, "1924 Anayasası"
- Atatürk Ansiklopedisi, "Atatürk ve Laiklik"
- Atatürk Ansiklopedisi, "Atatürk ve Milliyetçilik" (Sadık Tural)
- Atatürk Ansiklopedisi, "Halkçılık İlkesi"
- Atatürk Ansiklopedisi, "Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı"
- MEB OGM Materyal, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 12, 3. Ünite: Atatürk İlkeleri
- MEB OGM Materyal, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 12, Tablo 3.3: Atatürk İlkeleri ve İnkılapları
- Millî Eğitim Bakanlığı, Atatürk: Bütünleyici İlkeler
- Türk Tarih Kurumu, "Atatürk İlkeleri" (Yaşar Yücel)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Laiklik"
Bu sayfadaki bilgiler 22 Eylül 2026 tarihinde kaynaklarıyla tek tek doğrulandı (nasıl doğruluyoruz). Hata görürsen info@bilq.app adresine yaz.