Kısaca
- Ders kitaplarında Türkiye, yuvarlanmış değerlerle 36°-42° kuzey paralelleri ile 26°-45° doğu meridyenleri arasında gösterilir.
- Ders kitaplarındaki yuvarlanmış değerlere göre Türkiye'nin doğusu ile batısı arasında 19 meridyen fark vardır ve her meridyen 4 dakika ettiği için yerel saat farkı yaklaşık 76 dakikadır (gerçek uç noktalara göre yaklaşık 77 dakika).
- Türkiye'de ortak saat olarak 45° doğu meridyeninin yerel saati kullanılır; bu yüzden Türkiye +3. saat dilimindedir (UTC+3).
- Türkiye'nin sekiz kara sınırı komşusu vardır: Yunanistan, Bulgaristan, Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan (Nahçıvan), İran, Irak ve Suriye.
- Türk boğazları olan İstanbul ve Çanakkale boğazları, Karadeniz'i Marmara Denizi üzerinden Ege Denizi'ne ve Akdeniz'e bağlar.
- Enlem ve boylamdan doğan özellikler matematik konumun; kıtalara, denizlere, boğazlara, komşulara ve yükseltiye bağlı özellikler özel konumun konusudur.
Coğrafi konum: matematik ve özel konum
Coğrafi konum, matematik (mutlak) konum ve özel (göreceli) konum olmak üzere ikiye ayrılır. Matematik konum, bir yerin Ekvator'a ve başlangıç meridyenine göre, yani enlem ve boylam değerleriyle belirlenen yeridir. Bu konum kesindir ve haritalarda, navigasyon sistemlerinde kullanılır.
Özel (göreceli) konum ise bir yerin çevresiyle ilişkisini anlatır: kıtalara, denizlere, boğazlara, dağlara, komşu ülkelere, ulaşım yollarına ve yer altı kaynaklarına göre konumu ile yükseltisi bu kapsamdadır. Özel konum; bir ülkenin jeopolitik önemini, iklimini, ekonomik ve kültürel ilişkilerini etkiler.
Türkiye'nin matematik konumu ve uç noktaları
Ders kitaplarında Türkiye, yuvarlanmış değerlerle Ekvator'a göre Kuzey Yarım Küre'de 36° ile 42° kuzey paralelleri arasında, başlangıç meridyenine göre Doğu Yarım Küre'de 26° ile 45° doğu meridyenleri arasında gösterilir. Bu aralık, kuzey-güney yönünde 6 paralel, doğu-batı yönünde 19 meridyen farkı demektir.
Ardışık iki paralel arası yaklaşık 111 km olduğundan 36° ile 42° paralelleri arasındaki uzaklık yaklaşık 6 × 111 = 666 km eder. MEB'in EKPSS ders materyalinde Türkiye'nin kuzeyi ile güneyi arasındaki kuş uçumu uzaklık bu değerle verilir. Gerçek uç noktalar bu yuvarlak değerlerin biraz dışındadır: ülke yaklaşık 35°48' K ile 42°06' K ve 25°40' D ile 44°49' D arasında uzanır. Bu yüzden 666 km ve 76 dakika, ders kitaplarında ve MEB materyallerinde kullanılan yuvarlanmış değerlerdir (gerçek kuzey-güney uzanımı yaklaşık 700 km, gerçek yerel saat farkı yaklaşık 77 dakikadır).
Uç noktaların tam adı ve yeri kaynaklara göre değişebilir. Örneğin Türkiye'nin en kuzey noktası çoğu kaynakta Sinop'taki İnceburun olarak geçer; İnceburun Anadolu'nun en kuzey noktasıdır, ancak Trakya'da Kırklareli'nin Kofçaz ilçesindeki Bulgaristan sınırı İnceburun'dan biraz daha kuzeye uzanır. En batı noktası Gökçeada'nın batı ucundaki İncirburnu'dur (İnce Burun da denir, eski adı Avlaka Burnu'dur; Sinop'taki İnceburun ile karıştırılmamalıdır).
| Yön | Uç nokta | İl |
|---|---|---|
| Kuzey | Kofçaz ilçesinde Bulgaristan sınırı | Kırklareli |
| Kuzey (Anadolu kıyısı) | Anadolu kıyısının en kuzeyi: İnceburun | Sinop |
| Güney | Yayladağı ilçesinde Suriye sınırı | Hatay |
| Doğu | Aralık ilçesinde Aras Nehri: Azerbaycan (Nahçıvan) sınırı | Iğdır |
| Batı | Gökçeada'nın batı ucu: İncirburnu (eski adı Avlaka Burnu) | Çanakkale |
Tablodaki uç noktaların yaklaşık enlem-boylam değerleri kuzeyde 42°06' K, güneyde 35°48' K, doğuda 44°49' D ve batıda 25°40' D'dir (kaynak: OpenStreetMap sınır verisi ve Vikipedi'deki uç noktalar listeleri; MEB ders kitabında uç nokta tablosu yer almaz).
Matematik konumun sonuçları
Türkiye'nin matematik konumunun başlıca sonuçları şunlardır: orta enlemlerde olduğu için dört mevsim belirgin yaşanır, Güneş ışınları hiçbir yerine dik açıyla gelmez, doğusu ile batısı arasında yerel saat farkı bulunur ve güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklık azalıp gölge boyu uzar.
Türkiye, Güneş ışınlarının dik gelebildiği en kuzey enlem olan Yengeç Dönencesi'nin (23° 27' K) kuzeyinde kalır. Bu yüzden ülkenin hiçbir yerine Güneş ışınları yıl boyunca dik açıyla gelmez. Kuzey Yarım Küre'de güneye bakan yamaçlar daha fazla Güneş enerjisi aldığı için Türkiye'de dağların güney yamaçları bakı yamacıdır; MEB materyali bunu matematik konumun sonucu olarak verir.
Özel tarihlerde Türkiye'de yaşananlar da Kuzey Yarım Küre'de olmasına bağlıdır: 21 Mart'ta ilkbahar başlar ve gece ile gündüz eşittir. 21 Haziran'da yaz başlar, yılın en uzun gündüzü yaşanır, Güneş ışınlarının geliş açısı en büyük, gölge boyu en kısadır; bu tarihte kuzeye gidildikçe gündüz uzar (Samsun'da gündüz Antalya'dakinden uzundur). 23 Eylül'de sonbahar başlar ve gece ile gündüz yeniden eşitlenir. 21 Aralık'ta kış başlar, en uzun gece yaşanır ve gölge boyu en uzundur.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğu için güneyden kuzeye gidildikçe şu özellikler düzenli biçimde değişir:
- Güneş ışınlarının yere düşme açısı küçülür.
- Sıcaklık, enleme bağlı olarak azalır.
- Aynı boydaki cisimlerin gölge boyu uzar.
- Paralel dairelerinin boyu kısalır; iki meridyen arasındaki uzaklık azalır.
Yerel saat, 4 dakika kuralı ve ortak saat
Her 1° boylam farkı 4 dakikalık yerel saat farkı yaratır ve Türkiye'de ortak saat olarak 45° doğu meridyeninin yerel saati (UTC+3) kullanılır. Bunun nedeni Dünya'nın kendi ekseni çevresinde 24 saatte 360° dönmesidir; 15° boylam farkı 60 dakikaya, yani 1 saate karşılık gelir. Aynı meridyen üzerindeki yerlerde yerel saat aynıdır ve doğudaki meridyende yerel saat daha ileridir.
Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasında (ders kitaplarındaki yuvarlanmış değerlerle) 19 meridyenlik (boylam) fark bulunduğundan yerel saat farkı yaklaşık 19 × 4 = 76 dakikadır. Yerel saat hesabı üç adımda çözülür: iki yer aynı yarım küredeyse boylam farkı çıkarma ile bulunur; fark 4 dakika ile çarpılır; istenen yer doğudaysa sonuç eklenir, batıdaysa çıkarılır. Örneğin 30° D'de yerel saat 09.00 iken 40° D'de yerel saat: 10 × 4 = 40 dakika, doğuya gidildiği için 09.40 olur.
Uluslararası saat dilimlerinde Dünya 15'er derecelik 24 dilime ayrılır. Türkiye gibi doğu-batı yönünde dar ülkeler tek bir ortak (ulusal) saat kullanır. Türkiye'de 45° doğu meridyeninin yerel saati ortak saat olarak kullanılır; bu nedenle Türkiye +3. saat dilimindedir (UTC+3). 27 Mart 2016'da başlayan yaz saati, 2016/9154 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yıl boyu sürdürülmeye başlandı. Danıştay bu kararın yürütmesini 2017'de durdurdu. Ardından 7061 sayılı Kanun (2017), 697 sayılı Kanun'un 2. maddesindeki yaz saati yetkisinden 'başlangıç ve bitiş tarihleri belirtmek' şartını kaldırdı; madde 'Bakanlar Kurulu bir saati aşmamak kaydıyla ileri saat uygulaması yapmaya yetkilidir' hâlini aldı. Bugün yürürlükteki dayanak, 2 Ekim 2018 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 139 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'dır: tüm yıl yaz saati (GMT+3). Saatler 2016'dan beri kışın geri alınmamaktadır.
Türkiye'nin özel (göreceli) konumu
Türkiye; Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine yaklaştığı alanda, Anadolu ve Trakya yarımadaları üzerinde yer alır. Kuzeyinde Karadeniz, güneyinde Akdeniz, batısında Ege Denizi bulunur; ülke sınırları içindeki Marmara Denizi bir iç denizdir. Harita Genel Müdürlüğü'nün il ve ilçe yüz ölçümleri sayfasında Türkiye'nin yüz ölçümü itibari olarak 780.043 km² diye verilir; MEB 9. sınıf coğrafya ders kitabı da aynı değeri kullanır. Başka kaynaklarda farklı yüz ölçümü değerleri de geçer.
Türk boğazları Karadeniz'i Akdeniz'e bağlar: İstanbul Boğazı Karadeniz ile Marmara Denizi'ni, Çanakkale Boğazı Marmara Denizi ile Ege Denizi'ni birleştirir. İki boğaz da Asya ile Avrupa kıtalarını birbirinden ayırır. Bu özellik Türkiye'nin güvenlik, ticaret ve ulaşım açısından jeopolitik önemini artırır.
Türkiye ayrıca Orta Doğu ve Kafkasya'daki enerji kaynaklarını Avrupa'ya taşıyan boru hatlarının geçtiği bir enerji koridorudur ve kıtalar arası ticaret yollarının kesişim noktasında bulunur.
Komşular ve sınırlar
Türkiye'nin sekiz kara sınırı komşusu vardır. MEB 9. sınıf ders kitabına göre bunlar doğuda Ermenistan, Gürcistan, Azerbaycan (Nahçıvan) ve İran; güneyde Irak ve Suriye; batıda Yunanistan ve Bulgaristan'dır. Deniz sınırı komşuları ise Karadeniz'de Bulgaristan, Romanya, Ukrayna, Rusya Federasyonu ve Gürcistan; Ege Denizi'nde Yunanistan; Akdeniz'de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Libya, Mısır, Filistin, İsrail, Lübnan ve Suriye'dir.
Sınır uzunlukları için kaynaklar birbirinden farklı rakamlar verir; bu yüzden tabloda kilometre değeri yer almıyor. Kaynakların uzlaştığı nokta şudur: En uzun kara sınırı Suriye ile, en kısa kara sınırı Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan ile olan sınırdır.
| Kara sınırı komşusu | Yön (MEB) | Not |
|---|---|---|
| Yunanistan | Batı | Ege Denizi'nde deniz komşusu da |
| Bulgaristan | Batı | Karadeniz'de deniz komşusu da |
| Gürcistan | Doğu | Karadeniz'de deniz komşusu da |
| Ermenistan | Doğu | — |
| Azerbaycan (Nahçıvan) | Doğu | En kısa kara sınırı |
| İran | Doğu | — |
| Irak | Güney | — |
| Suriye | Güney | En uzun kara sınırı; Akdeniz'de deniz komşusu da |
Özel konumun sonuçları
Türkiye'nin özel konumunun başlıca sonuçları arasında deprem riskinin, sıcak su kaynaklarının ve ortalama yükseltinin fazla olması, batıdan doğuya gidildikçe yükseltinin artması ve sınırları içinde aynı anda farklı iklim özelliklerinin görülmesi sayılır. Batıdan doğuya yükseltinin artması sınavda sık sorulur; ülkenin en yüksek ve dağlık alanları doğu kesimindedir. Yükselti özel konumun kapsamına girdiği için bu bir matematik konum sonucu değildir.
MEB'in EKPSS materyalinin saydığı katkılardan ve sonuçlardan bazıları şunlardır:
- Asya, Afrika ve Avrupa kıtalarının birbirine en yakın olduğu yerde bulunması
- Petrol ve doğal gaz rezervi fazla olan Orta Doğu ülkelerine komşu olması
- Karadeniz'in çıkış noktaları olan İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olması
- Üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımada ülkesi olması
- Jeolojik olarak genç oluşumlu olması; bunun sonucunda deprem riskinin, sıcak su kaynaklarının ve ortalama yükseltinin fazla olması, yer şekillerinin çeşitlilik göstermesi
- Sınırları içinde aynı anda farklı iklim özelliklerinin görülmesi; bunun sonucunda tarım ürünü çeşitliliğinin ve farklı turizm etkinliklerinin olması
Akılda tutma kodlamaları
Uzun listeleri sınavda hatırlamak için baş harflerden kurulmuş ezber kısayolları.
- Batıda 2 · Doğuda 4 · Güneyde 2
- Sekiz kara komşusunu yönlere göre sayar. Batıda 2: Yunanistan, Bulgaristan · Doğuda 4: Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan (Nahçıvan), İran · Güneyde 2: Irak, Suriye.
- BRUR-G
- Karadeniz'deki beş deniz komşusu: B: Bulgaristan · R: Romanya · U: Ukrayna · R: Rusya Federasyonu · G: Gürcistan.
- 6 paralel → 666 · 19 meridyen → 76
- Ders kitaplarındaki yuvarlanmış değerlerle: 36°-42° K arasında 6 paralel farkı vardır: 6 × 111 km ≈ 666 km. 26°-45° D arasında 19 meridyen farkı vardır: 19 × 4 dakika = 76 dakika yerel saat farkı.
- 1° = 4 dk · 15° = 1 saat · doğu ileri
- Her 1° boylam farkı 4 dakika yerel saat farkıdır; 15° fark 60 dakika, yani 1 saat eder. Doğudaki meridyende yerel saat daha ileridir: doğuya giderken ekle, batıya giderken çıkar.
- SİN-HAT-IĞ-ÇAN = K-G-D-B
- En uç il merkezleri, sırasıyla kuzey-güney-doğu-batı: SİN: Sinop (kuzey) · HAT: Hatay / Antakya (güney) · IĞ: Iğdır (doğu) · ÇAN: Çanakkale (batı). Uç noktaların kendisiyle karıştırmayın: en kuzey nokta Kırklareli'deki Bulgaristan sınırıdır.
Sınav ipuçları
- Matematik konum yalnız enlem ve boylamla ilgilidir. Yükselti, denizlere yakınlık, boğazlar ve komşular özel konuma girer.
- Kuzeye gidildikçe Güneş ışınlarının geliş açısı küçülür, gölge boyu uzar. 21 Haziran'da kuzeydeki yerlerde gündüz, 21 Aralık'ta gece daha uzundur.
- Yerel saat boylamla, gündüz süresi enlemle değişir. Doğu-batı yönündeki bir yolculukta gündüz süresi değil yerel saat değişir.
- 76 dakika (ders kitaplarındaki yuvarlanmış değer), Türkiye'nin doğusu ile batısı arasındaki yerel saat farkıdır; ortak saat farkı değildir. Türkiye'nin her yerinde ortak saat aynıdır.
- Türkiye'nin ortak saati 45° doğu meridyeninin yerel saatidir (UTC+3). Bazı kaynaklar, MEB'in EKPSS materyali de dahil, 'Türkiye, 2 ve 3. saat dilimlerinde yer alır' diye yazar. Bu ifade ülke topraklarının iki dilime yayıldığını anlatır; ortak saat bakımından Türkiye +3. dilimdedir. Kış aylarında 30° D (UTC+2) kullanıldığını yazan kaynaklar 2016'dan önceki uygulamayı anlatır.
- Birçok KPSS kaynağı Türkiye'nin en kuzey noktasını Sinop İnceburun olarak verir. İnceburun Anadolu'nun ve kıyıların en kuzeyidir; Türkiye'nin en kuzey noktası ise Kırklareli Kofçaz'daki Bulgaristan sınırıdır. İki nokta da yaklaşık 42°06' K'dedir ve aralarındaki fark 1 km'den azdır. En kuzey il merkezi soruluyorsa cevap Sinop'tur.
- Romanya, Ukrayna ve Rusya Federasyonu Türkiye'nin kara komşusu değildir; yalnız Karadeniz'de deniz komşusudur.
Test: Türkiye'nin Coğrafi Konumu
Şıkka dokun; doğru cevap ve açıklaması açılır. Sorular kolaydan zora.
-
1/15 KOLAY
Türkiye, ders kitaplarında yuvarlanmış değerlerle hangi paraleller arasında gösterilir?
Doğru cevap36° ile 42° kuzey paralelleri arasında
Ders kitaplarında Türkiye, Kuzey Yarım Küre'de yuvarlanmış değerlerle 36° ile 42° kuzey paralelleri arasında gösterilir. 26° ile 45° değerleri Türkiye'nin paralelleri değil, doğu meridyenleridir. Türkiye Ekvator'un güneyinde değil kuzeyindedir. 23° 27' K Yengeç Dönencesi'dir ve Türkiye bu enlemin çok kuzeyindedir.
-
2/15 KOLAY
Türkiye, başlangıç meridyenine göre hangi yarım kürede yer alır?
Doğru cevapDoğu Yarım Küre
Başlangıç meridyeni Dünya'yı doğu ve batı yarım kürelere ayırır. Türkiye'nin bütün toprakları başlangıç meridyeninin doğusunda (ders kitaplarında yuvarlanmış olarak 26°-45° doğu meridyenleri arasında) yer aldığı için Türkiye yalnız Doğu Yarım Küre'dedir; Batı Yarım Küre'de toprağı yoktur. Güney Yarım Küre ise başlangıç meridyenine değil Ekvator'a göre yapılan bir ayrımdır ve Türkiye Ekvator'un kuzeyindedir.
-
3/15 KOLAY
Aşağıdaki ülkelerden hangisi Türkiye'nin kara sınırı komşularından biri değildir?
Doğru cevapRomanya
Romanya Türkiye ile kara sınırı paylaşmaz; yalnız Karadeniz'de deniz sınırı komşusudur. Gürcistan ve İran doğuda, Irak güneyde Türkiye'nin kara sınırı komşularıdır.
-
4/15 KOLAY
Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan Türk boğazları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Doğru cevapİstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı
Türk boğazları İstanbul ve Çanakkale boğazlarıdır. Karadeniz, İstanbul Boğazı ile Marmara Denizi'ne, Marmara Denizi de Çanakkale Boğazı ile Ege Denizi'ne, dolayısıyla Akdeniz'e bağlanır. Öteki şıklardaki boğazların hiçbiri Türkiye'de değildir ve hiçbiri Türk boğazları arasında sayılmaz.
-
5/15 KOLAY
21 Haziran tarihinde Türkiye'de aşağıdakilerden hangisi yaşanır?
Doğru cevapYılın en uzun gündüzü
21 Haziran yaz gün dönümüdür: Kuzey Yarım Küre'de, dolayısıyla Türkiye'de yılın en uzun gündüzü yaşanır ve yaz başlar. En uzun gece ve kışın başlaması 21 Aralık'ta, gece ile gündüzün eşitlenmesi 21 Mart ve 23 Eylül'de görülür.
-
6/15 ORTA
Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki yerel saat farkı yaklaşık kaç dakikadır?
Doğru cevap76 dakika
Ders kitaplarında Türkiye yuvarlanmış olarak 26° ile 45° doğu meridyenleri arasında gösterilir; aradaki fark 45 − 26 = 19 meridyendir. Her meridyen 4 dakika yerel saat farkı yarattığından 19 × 4 = 76 dakika eder. 60 dakika 15 meridyene, 90 dakika 22,5 meridyene, 120 dakika 30 meridyene karşılık gelir; bunların hiçbiri Türkiye'nin boylam genişliğine uymaz.
-
7/15 ORTA
Türkiye'de ortak (ulusal) saat olarak hangi meridyenin yerel saati kullanılır?
Doğru cevap45° doğu meridyeni
MEB 9. sınıf coğrafya ders kitabına göre Türkiye'de 45° doğu meridyeninin yerel saati ortak saat olarak kullanılır; bu yüzden Türkiye +3. saat dilimindedir (UTC+3). 697 sayılı Kanun'da esas meridyen 30° D olarak yazılıdır. Ancak 2016'dan beri yıl boyu uygulanan bir saatlik ileri saat (bugün 2018 tarihli 139 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı) nedeniyle fiilen kullanılan saat 45° D meridyeninin saatine eşittir. 2016'dan önce kış aylarında 30° D'nin saati (UTC+2) kullanılıyordu. 36° ve 42° doğu meridyenleri Türkiye'nin ortak saat meridyeni değildir.
-
8/15 ORTA
30° doğu meridyeninde yerel saat 10.00 iken 42° doğu meridyeninde yerel saat kaçtır?
Doğru cevap10.48
1. adım: boylam farkı 42 − 30 = 12°. 2. adım: 12 × 4 = 48 dakika. 3. adım: 42° D daha doğuda olduğu için yerel saati ileridir; 10.00 + 48 dakika = 10.48. 09.12 farkı yanlış yöne (çıkararak) uygulamanın, 10.12 her dereceyi 1 dakika saymanın sonucudur; 11.12 ise 72 dakikalık bir farka karşılık gelir ve hiçbir doğru işlemden çıkmaz.
-
9/15 ORTA
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin özel (göreceli) konumuyla ilgilidir?
Doğru cevapAsya ile Avrupa kıtalarını birbirine bağlaması
Bir yerin kıtalara göre konumu özel konumun konusudur; Asya ile Avrupa'yı birbirine bağlaması bu yüzden özel konumla ilgilidir. Gölge boyunun kuzeye doğru uzaması ve Güneş ışınlarının geliş açısının küçülmesi enlemin, yerel saat farkı ise boylamın sonucudur; üçü de matematik konumla ilgilidir.
-
10/15 ORTA
21 Haziran günü aşağıdaki il merkezlerinden hangisinde gündüz süresi en uzundur?
Doğru cevapSinop
21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar. Sinop, Türkiye'nin en kuzeydeki il merkezidir; öteki bütün il merkezleri, dolayısıyla Antalya, Adana ve Antakya da ondan güneydedir. Bu yüzden şıklar içinde gündüz en uzun Sinop'ta yaşanır. Antakya ise Türkiye'nin en güneydeki il merkezidir.
-
11/15 ORTA
Aşağıdaki ülkelerden hangisi Karadeniz'de Türkiye'nin deniz sınırı komşularından biri değildir?
Doğru cevapYunanistan
Yunanistan'ın Karadeniz'e kıyısı yoktur; Türkiye'nin Ege Denizi'ndeki deniz komşusudur. Romanya, Ukrayna ve Gürcistan Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerdir ve MEB ders kitabı bu üç ülkeyi Türkiye'nin Karadeniz'deki deniz sınırı komşuları arasında sayar.
-
12/15 ZOR
Türkiye'de ortak saat 12.00'yi gösterirken 30° doğu meridyeninde yerel saat kaçtır?
Doğru cevap11.00
Türkiye'nin ortak saati 45° doğu meridyeninin yerel saatidir. 1. adım: boylam farkı 45 − 30 = 15°. 2. adım: 15 × 4 = 60 dakika. 3. adım: 30° D, 45° D'nin batısında olduğu için yerel saati geridir; 12.00 − 60 dakika = 11.00. 13.00 farkı yanlış yöne eklemenin sonucudur; 11.45 ve 12.15 ise 15 dakikalık bir farka dayanır, 15° fark 15 dakika değil 60 dakikadır.
-
13/15 ZOR
Türkiye'de Güneş ışınlarının yıl boyunca hiçbir yere dik açıyla gelmemesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevapYengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer alması
Güneş ışınlarının dik gelebildiği en kuzey enlem Yengeç Dönencesi'dir (23° 27' K). Türkiye'nin en güney noktası bile yaklaşık 35°48' K'de, yani bu enlemin çok kuzeyinde olduğu için hiçbir yerine ışınlar dik gelmez. Doğu Yarım Küre'de olmak boylamla ilgilidir ve Güneş ışınlarının geliş açısını belirlemez. Denizlerle çevrili olmak ve yükselti özel konum özellikleridir; ışınların dik gelip gelmemesini değiştirmez.
-
14/15 ZOR
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin matematik konumunun sonuçlarından biri değildir?
Doğru cevapBatıdan doğuya gidildikçe ortalama yükseltinin artması
Yükselti yer şekilleriyle ilgilidir ve özel konuma girer; MEB'in EKPSS materyali Türkiye'de batıdan doğuya yükseltinin artmasını göreceli (özel) konumun sonucu olarak verir. Güneş ışınlarının geliş açısının küçülmesi ve gölge boyunun uzaması enlemin, yerel saat farkı ise boylamın sonucudur; bu üçü matematik konumla açıklanır.
-
15/15 ZOR
Türkiye'de iki yer arasındaki yerel saat farkı 44 dakikadır. Batıdaki yer 27° doğu meridyeni üzerinde olduğuna göre doğudaki yer hangi meridyen üzerindedir?
Doğru cevap38° doğu meridyeni
Her 1° boylam farkı 4 dakikadır. 1. adım: 44 ÷ 4 = 11° boylam farkı. 2. adım: aranan yer doğuda olduğu için 27 + 11 = 38° doğu meridyeni. 31° D 16 dakikalık, 40° D 52 dakikalık, 44° D 68 dakikalık bir farka karşılık gelir; hiçbiri 44 dakika etmez.
Kaynakça
- MEB, Coğrafya 9. Sınıf Ders Kitabı (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli), 2. Ünite: Türkiye'nin Coğrafi Konumu
- MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, EKPSS MEBÖZEL: Türkiye'nin Coğrafi Konumu
- Harita Genel Müdürlüğü, İl ve İlçe Yüz Ölçümleri
- Resmî Gazete, 8 Eylül 2016, 2016/9154 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (yaz saati)
- Hukuki Haber, Yaz saati uygulaması için yürütmeyi durdurma kararı (Danıştay İDDK, 2017)
- 697 sayılı Günün Yirmi Dört Saate Taksimine Dair Kanun (mevzuat.gov.tr)
- Resmî Gazete, 2 Ekim 2018 (sayı 30553), 139 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (tüm yıl yaz saati, GMT+3)
- Atasoy, Geçen, Korkmaz: Siyasi Coğrafya Açısından Türkiye (Hatay)-Suriye Sınırı (Ankara Üniversitesi TÜCAUM)
- Vikipedi, Türkiye coğrafyası
- Vikipedi, Coğrafi konum
- Vikipedi, Türkiye'nin uç noktaları
- Wikipedia, List of extreme points of Turkey
- OpenStreetMap, Türkiye ülke sınırı (relation 174737)
- OpenStreetMap, Gökçeada İnce Burun / İncirburnu / Avlaka Burnu (node 4104951163)
- Vikipedi, Enlem
- Vikipedi, Gündönümü
- Vikipedi, Yaz gündönümü
- Vikipedi, Dönence
- Wikipedia, Tropic of Cancer
- Wikipedia, Aspect (geography)
- Vikipedi, İstanbul Boğazı
- Vikipedi, Çanakkale Boğazı
- Vikipedi, Marmara Denizi
- Vikipedi, Karadeniz
- Vikipedi, Suriye-Türkiye sınırı
- Vikipedi, Azerbaycan-Türkiye sınırı
- Wikipedia, Geography of Turkey
- MEB, Defterim Coğrafya 9 — Türkiye'nin konumu (s. 51)
- MEB, Defterim Coğrafya 9 — Yerel saat hesabı (s. 49)
Bu sayfadaki bilgiler 22 Eylül 2026 tarihinde kaynaklarıyla tek tek doğrulandı (nasıl doğruluyoruz). Hata görürsen info@bilq.app adresine yaz.