BilQ Hemen Oyna

KPSS · COĞRAFYA

Türkiye'de Tarım ve Hayvancılık: KPSS Konu Anlatımı ve Test

Bu sayfada Türkiye'de tarımı ve hayvancılığı belirleyen doğal ve beşerî faktörleri, başlıca ürünlerin aradığı iklim ve toprak koşullarını, bu koşulların ürünleri hangi yörelere bağladığını ve hayvancılık türlerinin nerelerde yoğunlaştığını resmî kaynaklardaki bilgilerle anlatıyoruz. Sayfanın sonunda akılda tutmayı kolaylaştıran kodlamalar ve kolaydan zora sıralanmış 15 soruluk bir test var. KPSS coğrafyasında bu başlık iklim, toprak ve yer şekilleri konularıyla iç içe sorulduğu için ürün adlarını ezberlemek yerine "hangi koşul hangi ürünü getirir" ilişkisini kurmak çok daha işe yarar.

Kısaca

Türkiye'de tarımı hangi doğal ve beşerî faktörler etkiler?

Türkiye'de tarımsal faaliyetleri ve verimliliği etkileyen başlıca faktörler iklim, yeryüzü şekilleri, toprak ve toprağın bakımı, sulama, gübreleme, ıslah ve ilaçlama, makineleşme, pazarlama ve tarımı destekleyen kuruluşlardır. Bunlardan iklim, yer şekilleri ve toprağın kendisi doğal faktörlerdir; toprak bakımı, sulama, gübreleme, ıslah, ilaçlama, makineleşme ve pazarlama ise insanın müdahalesine bağlı beşerî faktörlerdir. Ülkede genellikle yarı kurak iklim koşullarının görülmesi sulamaya duyulan ihtiyacı artırmış, iklim çeşitliliği ise üretimin de çeşitlenmesini sağlamıştır.

Yer şekilleri Türkiye tarımının doğal sınırını çizer. Arazinin dağlık ve eğimli olması tarımı genellikle olumsuz etkiler; engebe yüzünden tarım alanları küçük ve parçalıdır. Yükselti arttıkça tarımın yerini hayvancılık faaliyetleri alır. Tarım için en elverişli alanlar ise alüvyal toprakların bulunduğu ovalardır.

Beşerî faktörlerin en görünür sonucu makineleşmedir. Makineleşmeye bağlı olarak çayır ve meraların bir bölümünün tarım alanına çevrilmesi, tarım arazilerini genişletirken hayvancılığı olumsuz etkilemektedir; buna karşılık Doğu Karadeniz kıyı şeridi gibi engebeli alanlarda makine kullanımı pek yaygın değildir. Pazarlama tarafında ise 1937'de kurulan Toprak Mahsulleri Ofisi çiftçilerden tahıl alımı yaparak tarımın gelişmesinde rol oynamıştır.

Nadas, nöbetleşe ve monokültür: hangi tarım yöntemi nerede uygulanır?

Sulama, gübreleme, ilaçlama ve kaliteli tohum gibi uygulamalardan bilimsel yöntemlerle yararlanılan tarım biçimine intansif (modern) tarım, bu uygulamaların yetersiz kaldığı geleneksel biçime ise ekstansif (ilkel) tarım denir. İntansif tarımda doğal koşullara bağımlılık düşük olduğu için verim yüksektir.

Nadas, tarım alanlarının sürülerek bir veya iki yıl dinlenmesi için boş bırakılmasıdır ve yağışın yetersiz olduğu kurak-yarı kurak alanlara özgüdür. İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu, Doğu Anadolu, Ergene Ovası ve İç Batı Anadolu ile Akdeniz ve Karadeniz dağlarının iç kesime bakan yamaçları nadasın uygulandığı yerlerdir. Nöbetleşe (münavebeli) tarımda ise toprağın mineral dengesini korumak için ürünler dönüşümlü ekilir.

Bir yörede tek bir ürünün ağırlık kazanmasına monokültür tarım denir; Rize'de çay, Ordu'da fındık, Anamur'da muz bunun örnekleridir. Seracılık ise kış sıcaklığının yüksek olduğu yerlerde ekonomik olduğu için Antalya, Mersin ve Adana gibi illerin kıyı kesimlerinde gelişmiştir.

Tahıllar ve baklagiller hangi iklim koşullarında yetişir?

Buğday, ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinin yağışlı, yaz mevsiminin kurak geçtiği yerlerde iyi verim verir; bu nedenle Türkiye'nin iç kesimleri ile karasal iklim özelliği gösteren step alanlarında yaygındır. Yaz mevsiminde yağış alan Doğu Karadeniz kıyıları dışında ülkenin her yerinde buğday üretilebilir. Buğdaydan sonra en çok yetiştirilen tahıl olan arpa daha erken olgunlaşır, soğuğa ve sıcağa daha dayanıklıdır ve büyük bölümü hayvan yemi olarak kullanılır.

Nemli ve ılıman iklim bitkisi olan mısır, Karadeniz kıyı kuşağında yaz yağışlarıyla yetişebilirken diğer bölgelerde yazın sulama yapılarak yetiştirilir; son yıllarda Çukurova, Amik Ovası, Güneydoğu ve kıyı Ege'de ikinci ürün olarak ekilmektedir. Çeltik ise yüksek sıcaklık ve bol su isteyen, ekiminden hasadına kadar su içinde kalan bir bitkidir; bu yüzden Türkiye'de çeltik tarımı akarsu boyları ile vadi tabanlarında yoğunlaşmıştır. Serin platoların bitkileri olan yulaf ve çavdar, arpa ve buğdaya göre soğuğa daha dayanıklıdır.

Baklagiller havanın serbest azotunu bağlayarak toprağı zenginleştirir. Yemeklik baklagiller içinde düşük sıcaklığa ve kuraklığa en dayanıklı bitki mercimektir; kırmızı mercimek ağırlıklı olarak Güneydoğu Anadolu'da, yeşil mercimek ise İç Anadolu'da üretilir. Nohut da kuraklığa dayanıklıdır ve kuru tarım alanlarında yetiştirilebilir; fasulye ise yükseltisi 1200 metreyi aşmayan, yazın sulanabilen ovaların ürünüdür.

Sanayi bitkileri: pamuk, şeker pancarı, tütün ve çay nerede yetişir?

Sanayi bitkileri, doğrudan tüketilmekten çok fabrikalara ham madde olan ürünlerdir. Pamuk; işlenmesiyle çırçır sanayisinin, lifiyle tekstil sanayisinin, çekirdeğiyle yağ ve yem sanayisinin, linteriyle kâğıt sanayisinin ham maddesi olduğu için sanayi bitkileri içinde çok yönlü bir yere sahiptir. Tütün tarımı ise uzun yıllar geniş alanlarda yapılmış, kalitesiz üretimi engellemek amacıyla devlet ekim alanlarını sınırlandırmıştır.

Şeker pancarı, sulama imkânına bağlı olarak Türkiye'nin her yerinde yetiştirilebilir; ancak kıyı bölgelerde ekonomik getirisi daha yüksek ürünler tercih edildiği için tarımı daha çok iç kesimlerde yapılır. Söküldükten sonra hemen işlenmesi gerektiği için şeker fabrikaları tarım alanlarına yakın kurulur. Türkiye'de şeker pancarı tarımı 1923-1924 yıllarında başlamış, 26 Kasım 1926'da işletmeye açılan Alpullu Şeker Fabrikası ilk Türk şekerini üretmiştir.

Çay, her mevsim yağışlı ve kışları ılık geçen iklimlerin bitkisidir; Türkiye'de çay tarımı bu koşulları sağlayan Doğu Karadeniz Bölgesi'nde yapılır ve üretim alanları Rize, Trabzon, Artvin, Giresun ve Ordu illerinde bulunur. Yağ bitkilerinden ayçiçeği hemen her bölgede yetişebilir ve Trakya-Ergene kesiminde yaygındır. Haşhaş ve kenevir ise ancak devletin verdiği izinle ve belirli yerlerde yetiştirilebilir.

ÜrünAradığı başlıca koşulYetiştiği başlıca yöreler
ÇayHer mevsim yağışlı, kışları ılık geçen iklimDoğu Karadeniz (Rize, Trabzon, Artvin, Giresun, Ordu)
FındıkKaradeniz ikliminin sıcaklık ve nem koşullarıKaradeniz kıyı kuşağı (Ordu, Giresun, Samsun, Düzce, Trabzon)
ZeytinAkdeniz iklimi; yaz kuraklığına dayanır, kış ılıklığı isterEge ve Akdeniz kıyıları ile Güney Marmara
MuzKış sıcaklığının yüksek olması; soğuğa dayanıksızdırAkdeniz kıyısında Anamur-Alanya arasındaki dar şerit
TurunçgillerKış ılıklığı; kurak yaz aylarında sulamaAkdeniz ve Ege kıyıları
ÇeltikYüksek sıcaklık ve bol su; su içinde yetişirAkarsu boyları ve vadi tabanları
Buğdayİlkbahar ve sonbahar yağışlı, yaz kurakİç kesimler ve karasal step alanları
MercimekKuraklığa ve düşük sıcaklığa dayanıklı; kuru tarımGüneydoğu Anadolu (kırmızı), İç Anadolu (yeşil)
Şeker pancarıSulama; söküldükten sonra hemen işlenmeİç kesimler, şeker fabrikalarının çevresi
Antep fıstığıYaz sıcaklığı ve kuraklığı; fazla nem istemezGüneydoğu Anadolu (Gaziantep, Şanlıurfa, Adıyaman, Siirt)

Meyveler ve turunçgiller hangi iklim koşulunu arar?

Meyvelerde belirleyici olan kış sıcaklığıdır. Zeytin, özel iklim isteği nedeniyle dünyada daha çok Akdeniz'e kıyısı olan ülkelerde yetiştirilir; yaz kuraklığına dayanıklıdır ama kış ılıklığı istediği için kar ve don olaylarından zarar görür; Ege ve Akdeniz kıyıları ile Güney Marmara zeytinin başlıca alanlarıdır.

Fındığın yetişme şartları Karadeniz ikliminin özelliklerine uyum sağlamıştır: Kültür Portalı'ndaki Giresun Tombul Fındığı tescil kaydına göre bu çeşit, yıllık yağış toplamının 700 mm'nin üzerinde olduğu, haziran ve temmuz aylarında oransal nemin %60'ın altına düşmediği ve 550 m rakıma kadar yıllık optimal sıcaklığın 13-16 °C olduğu yerlerde yetiştirilmektedir. Üretim Ordu, Samsun, Düzce, Giresun, Trabzon, Zonguldak, Kastamonu ve Bartın gibi Karadeniz'e kıyısı olan illerde toplanmıştır.

Turunçgiller kış ılıklığı isteyen, yağışın yetersiz kaldığı yaz aylarında sulamaya ihtiyaç duyan ürünlerdir; Türkiye'de üretimin neredeyse tamamı Akdeniz ve Ege bölgelerinden sağlanır ve Adana, Mersin, Antalya, Hatay, Muğla ile Aydın illerinde yoğunlaşır. Tropikal kökenli muz ise soğuğa çok daha duyarlıdır: Kültür Portalı'ndaki Anamur Muzu tescil kaydına göre bitki için uygun sıcaklık 30 °C dolayındadır ve kışın +2 °C ile altındaki sıcaklıklardan etkilenir; bu yüzden Türkiye'de muz tarımı Akdeniz kıyısında Anamur ile Alanya arasındaki dar kıyı şeridinde toplanmıştır. Antep fıstığı bunların tersine yaz sıcağına ve kuraklığa dayanıklıdır; bu yüzden Güneydoğu Anadolu'nun ürünüdür.

Türkiye'de hayvancılık hangi gruplara ayrılır ve nerelerde yapılır?

Türkiye'de hayvancılık küçükbaş hayvancılık, büyükbaş hayvancılık, kümes hayvancılığı ve diğer hayvancılık faaliyetleri olmak üzere dört grupta sınıflandırılır. Yapılış biçimi bakımından ise ikiye ayrılır: meralarda otlatılan hayvanların ahır veya ağıllarda kaba yemle beslenmesine mera (otlak) hayvancılığı, ahırlarda genellikle yapay yemlerle yürütülen faaliyete besi hayvancılığı denir. Hayvansal üretimde görülen düşük verimin nedeni yerli ırkların et ve süt veriminin düşük olmasıdır.

Küçükbaş hayvancılıkta belirleyici olan bitki örtüsüdür. İç kesimlerde etkili olan yarı kurak iklim koşulları ile bozkır bitki örtüsünün varlığı koyun yetiştiriciliğini yaygınlaştırmıştır; koyun ırkları Marmara'nın güneyinde Karacabey merinosu, Anadolu'nun batısında kıvırcık, iç ve doğu kesimlerde mor karaman, Orta Anadolu'nun batısında dağlıç biçiminde dağılır. Koyundan sonra en çok yetiştirilen küçükbaş hayvan olan kıl keçisi Toroslar gibi dağlık ve engebeli alanlarda yaygındır ve yaygın yetiştiriciliği Akdeniz, Ege ile Güneydoğu Anadolu illerindedir; ormanlara verdiği zarar nedeniyle sayısını azaltmaya yönelik bir politika izlenmektedir. Ekonomik değeri yüksek tiftik (Ankara) keçisi ise başta Ankara olmak üzere İç Anadolu Bölgesi'nde, ayrıca Siirt, Mardin ve Bitlis illerinde yetiştirilir.

Büyükbaş hayvancılıkta ise çayır bitki örtüsü belirleyicidir. Yazların serin ve yağışlı geçtiği, çayırların yaygın olduğu Kuzeydoğu Anadolu önemli bir sığır yetiştirme alanıdır ve burada hayvancılık mera biçiminde yapılır. Nüfusun yoğun olduğu Marmara, Ege, Akdeniz ve İç Anadolu'da ise sığır yetiştiriciliği ahır hayvancılığı biçimindedir. Türkiye hayvancılığında et ve süt üretiminin büyük bölümü büyükbaş hayvancılıktan sağlanır.

GrupKapsadığı hayvanlarYoğunlaştığı koşul ya da yöre
KüçükbaşKoyun, kıl keçisi, tiftik keçisiYarı kurak iklim ve bozkır (koyun); dağlık-engebeli alanlar (kıl keçisi)
BüyükbaşSığır, manda, atÇayırların yaygın olduğu Kuzeydoğu Anadolu'da mera; batıda ahır hayvancılığı
KümesTavuk, hindi, kaz, ördekTüketim merkezlerine yakınlık; büyük şehirlerin çevresi
Diğerİpek böcekçiliği, arıcılık, su ürünleriDut ağacının bulunduğu yerler, zengin bitki örtüsü, kıyılar ve iç sular

Kümes hayvancılığı, arıcılık, ipek böcekçiliği ve su ürünleri

Kümes hayvancılığı tüketim merkezlerine yakınlık istediği için büyük şehirlerin çevresinde gelişmiştir; eti ve yumurtası için beslenen tavuk, hindi, kaz ve ördek bu grupta yer alır ve geçmişte aile işletmeciliği biçiminde yapılan üretim bugün modern çiftliklerde ticari amaçla sürdürülmektedir.

Arıcılığın doğal dayanağı bitki örtüsüdür: farklı iklim tiplerinin görüldüğü Türkiye zengin ve çeşitlilik gösteren bir bitki örtüsüne sahiptir ve zengin florası ile geniş mera alanları sayesinde dünyada kovan varlığı bakımından ön sıralarda yer alır. Bal ve bal mumunun yanında arı sütü, polen ve propolis de arıcılığın ürünleridir. Yardımcı bir tarım kolu olan ipek böcekçiliği ise dut ağacının bulunduğu her yerde yapılabilir; hastalıktan ari ipek böceği tohumunun üretimi ve dağıtımı Kozabirlik tarafından yürütülür ve yapay ipek üretiminin artmasına bağlı olarak Türkiye'de ipek böceği yetiştiriciliği azalmıştır.

Sulardan elde edilen her türlü ekonomik kaynağa su ürünleri denir; Türkiye'de balıkçılık daha çok kıyı balıkçılığı biçiminde yapılır, açık deniz balıkçılığının gelişmemiş olması sektörü sınırlar. TÜİK verilerine dayanan TEPGE raporuna göre 2024 yılında denizlerden avlanan 322.462 tonun 137.979 tonu Doğu Karadeniz'den, 101.261 tonu Batı Karadeniz'den sağlanmıştır; aynı yıl denizlerden avlanan en önemli tür 153.175 tonla hamsidir. Özel havuzlarda ticari amaçla balık üretilmesine ise kültür balıkçılığı denir.

Hangi ürünler devlet izniyle yetiştirilir?

Türkiye'de bazı ürünler serbestçe değil, devletin denetiminde yetiştirilir: haşhaşta ekilecek yerler her yıl belirlenir ve izin belgesi aranır (3298 sayılı Kanun), kenevirde yetiştiriciliğe izin verilen il ve ilçeler tespit edilir ve bunların dışında yetiştiricilik yasaktır (31/1/2026 tarihli Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik), çeltikte ise ekim yapacaklar çeltik komisyonundan izin almak zorundadır (3039 sayılı Kanun). Haşhaşta dayanak 3298 sayılı Uyuşturucu Maddelerle İlgili Kanun'dur: kanunun 2. maddesine göre bu yerler Cumhurbaşkanınca tespit edilir ve verilen izin belgeleri bir üretim yılı için geçerlidir. Kanunun 1. maddesi, bu maddelerin elde edildiği bitkilerin yurt içinde ekimini ve araştırılmasını da izne bağlamıştır. Ders kitapları bu listeye keten ve tütünü de ekler; tütünde bugün ekim alanı tahsisi değil, üretimin yazılı sözleşme ya da açık artırma esasına bağlanması söz konusudur.

Tarımı destekleyen kuruluşlar da konunun sık sorulan kısmıdır: çiftçinin kredi ihtiyacını Ziraat Bankası ile Tarım Kredi ve Tarım Satış kooperatifleri karşılar; Toprak Mahsulleri Ofisi, Çaykur, Tariş, Fiskobirlik, Çukobirlik ve Antbirlik ürünü alıp işleyerek piyasaya sunar; sulama işleri Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür.

Akılda tutma kodlamaları

Uzun listeleri sınavda hatırlamak için baş harflerden kurulmuş ezber kısayolları.

ÇAY-FINDIK KARADENİZ'İN, ZEYTİN-TURUNÇGİL AKDENİZ'İN
Her mevsim yağışlı ve nemli Karadeniz iklimi çayı ve fındığı; yazı kurak, kışı ılık geçen Akdeniz iklimi zeytini ve turunçgilleri getirir. Çay Doğu Karadeniz'de, fındık Karadeniz kıyı kuşağında, zeytin ve turunçgiller Ege-Akdeniz kıyılarında yetişir.
KÜ-BÜ-KÜ-Dİ
Türkiye'de hayvancılığın dört grubu: KÜçükbaş (koyun, kıl keçisi, tiftik keçisi) - BÜyükbaş (sığır, manda, at) - KÜmes hayvancılığı (tavuk, hindi, kaz) - Dİğer hayvancılık faaliyetleri (ipek böcekçiliği, arıcılık, su ürünleri).
MERA KABA, BESİ YAPAY
Mera (otlak) hayvancılığında meralarda otlatılan hayvanlar ahır ya da ağıllarda KABA yemle beslenir; besi hayvancılığında ise ahırlarda genellikle YAPAY yem kullanılır.
ÇELTİK SUDA ÇİMLENİR
Çeltik yüksek sıcaklık ve bol su ister, ekiminden hasat dönemine kadar su içinde yetişir; bu yüzden tarımı akarsu boyları ile vadi tabanlarında yoğunlaşmıştır.
İKİ KEÇİ İKİ COĞRAFYA: KIL TOROS'TA, TİFTİK ANKARA'DA
Kıl keçisi Toroslar gibi dağlık ve engebeli alanlarda yaygındır; tiftik (Ankara) keçisi ise başta Ankara olmak üzere İç Anadolu Bölgesi'nde yetiştirilir.

Sınav ipuçları

Sınavda nasıl soruluyor?

Test: Türkiye'de Tarım ve Hayvancılık

Şıkka dokun; doğru cevap ve açıklaması açılır. Sorular kolaydan zora.

0/15 doğru
  1. 1/15 KOLAY

    Türkiye'de çay tarımı hangi bölgede yapılmaktadır?

    Doğru cevapDoğu Karadeniz

    Çay her mevsim yağışlı, kışları ılık geçen iklimlerde yetişir ve bu koşulları Türkiye'de yalnızca Doğu Karadeniz sağlar; Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Çay Ürün Raporu'nda da Türkiye'de çay tarımının Doğu Karadeniz Bölgesi'nde yapıldığı, üretim alanlarının Rize, Trabzon, Artvin, Giresun ve Ordu illerinde bulunduğu belirtilir. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu karasal iklimin etkisinde olup yazları kurak geçtiği için, Doğu Anadolu ise kışları çok sert geçtiği için çay tarımına elverişli değildir.

  2. 2/15 KOLAY

    Muzun Türkiye'de yalnızca Akdeniz kıyısındaki dar bir şeritte yetiştirilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    Doğru cevapSoğuğa dayanıksız olması ve kış sıcaklığının yüksek olmasını istemesi

    Muz tropikal kökenli bir meyvedir; Kültür Portalı'ndaki Anamur muzu kaydında muz için uygun sıcaklığın 30 °C dolayında olduğu ve bitkinin kışın +2 °C ve altındaki sıcaklıklardan etkilendiği belirtilir. Bu yüzden ancak kış sıcaklık ortalaması yüksek olan Akdeniz kıyısında, Anamur ile Alanya arasındaki dar kıyı şeridinde yetiştirilebilir. Her mevsim yağış isteyen ürün çaydır; muz için uygun nem oranı kaynakta %60 dolayında verilir, yani bitkiyi sınırlayan etken düşük nem değil kış sıcaklığıdır ve yetiştirilmesini belirleyen şey toprağın tuzluluğu da değildir.

  3. 3/15 KOLAY

    Fındığın yetişme şartları aşağıdaki iklim tiplerinden hangisinin özelliklerine uyum sağlamıştır?

    Doğru cevapKaradeniz iklimi

    Ders kitabında fındığın yetişme şartlarının Karadeniz ikliminin özelliklerine uyum sağladığı belirtilir; Kültür Portalı'ndaki Giresun Tombul Fındığı tescil kaydında da bu çeşit için yıllık yağış toplamının 700 mm'nin üzerinde olması ve haziran-temmuz aylarında oransal nemin %60'ın altına düşmemesi gerektiği yazılıdır. TEPGE raporunda üretimin Ordu, Samsun, Düzce, Giresun, Trabzon, Zonguldak, Kastamonu ve Bartın gibi Karadeniz illerinde toplandığı görülür. Akdeniz iklimi yaz kuraklığıyla, karasal iklim yağış azlığıyla, çöl iklimi ise aşırı kuraklıkla fındığın nem isteğine aykırıdır.

  4. 4/15 KOLAY

    Buğday tarımı Türkiye'de daha çok iç kesimlerde yapılmaktadır. Bunun nedeni buğdayın aşağıdaki koşullardan hangisini istemesidir?

    Doğru cevapİlkbahar ve sonbaharın yağışlı, yazın kurak geçmesi

    Ders kitabına göre buğday, ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinin yağışlı, yaz mevsiminin ise kurak geçtiği bölgelerde iyi verim verir; bu nedenle Türkiye'nin iç kesimleri ile karasal iklim özelliği gösteren step alanlarında yaygındır. Yaz mevsiminde yağış alan Doğu Karadeniz kıyıları buğday için elverişli değildir. Kış ılıklığı isteyen ürünler turunçgiller ve zeytin, yetişme süresi boyunca su içinde kalan ürün ise çeltiktir.

  5. 5/15 KOLAY

    Türkiye'nin iç kesimlerinde koyun yetiştiriciliğinin yaygın olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    Doğru cevapYarı kurak iklim koşullarının ve bozkır bitki örtüsünün varlığı

    Ders kitabında ve MEB'in EKPSS hazırlık kaynağında, iç kesimlerde etkili olan yarı kurak iklim koşulları ile bozkır bitki örtüsünün varlığının koyun yetiştiriciliğini yaygınlaştırdığı belirtilir. Çayırların geniş yer tuttuğu Kuzeydoğu Anadolu ise büyükbaş (sığır) hayvancılığının alanıdır; orman örtüsü koyun için gerekli otlak ortamını sağlamaz ve nüfus yoğunluğu koyunculuğu değil, tüketim merkezlerine yakın kurulan kümes hayvancılığını belirleyen etkendir.

  6. 6/15 ORTA

    Zeytin, aşağıdaki iklim tiplerinden hangisinin karakteristik ürünü sayılır?

    Doğru cevapAkdeniz iklimi

    TEPGE'nin Zeytin Ürün Raporu'nda zeytin bitkisinin özel iklim isteği nedeniyle zeytinciliğin dünyada daha çok Akdeniz'e kıyısı olan ülkelerde yapıldığı, dünya zeytin ağacı varlığının yaklaşık %93'ünün bu ülkelerde (İspanya, İtalya, Yunanistan, Türkiye, Tunus, Suriye, Fas, Fransa ve Portekiz) bulunduğu ve son yıllarda Akdeniz iklimi gösteren Arjantin, Şili, Peru gibi ülkelerde de zeytinciliğin geliştiği belirtilir. Ders kitabı da zeytini Akdeniz ikliminde yetişen en önemli ürünlerden biri olarak tanımlar. Karadeniz iklimi çay ve fındığın, muson iklimi bol yağış ve yüksek sıcaklık isteyen çeltiğin, tundra iklimi ise tarıma elverişli olmayan alanların iklimidir; zeytini Akdeniz iklimine bağlayan şey ise yaz kuraklığına dayanması ve kış ılıklığı istemesidir.

  7. 7/15 ORTA

    Türkiye'de çeltik tarımının akarsu boyları ile vadi tabanlarında yoğunlaşmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    Doğru cevapÇeltiğin ekiminden hasadına kadar su içinde yetişmesi

    Ders kitabına göre çeltik yüksek sıcaklık ve bol su isteyen bir bitkidir; su içinde çimlenir ve ekiminden hasat dönemine kadar su içinde yetişir. Bu su ihtiyacı çeltik tarımını akarsu boylarına ve vadi tabanlarına bağlar. Kuraklığa dayanıklı olan ürünler mercimek ve nohut gibi baklagillerdir; çeltik düşük sıcaklıktan zarar görür ve su tutulması gerektiği için eğimli yamaçlarda değil düz tabanlarda yetiştirilir.

  8. 8/15 ORTA

    Şeker fabrikalarının şeker pancarı üretim alanlarına yakın kurulmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    Doğru cevapŞeker pancarının söküldükten sonra hemen işlenmesi gerekmesi

    Ders kitabında söküm işleminin ardından hemen işlenmesi gereken şeker pancarının, şeker fabrikalarının tarım alanlarına yakın yerlerde kurulmasını zorunlu kıldığı belirtilir. Şeker pancarı sulama imkânına bağlı olarak Türkiye'nin her yerinde yetişebilir, ancak kıyıda daha kârlı ürünler tercih edildiği için tarımı iç kesimlerde yoğunlaşmıştır; uzun süre saklanabilen ürünler tahıllardır ve şeker pancarı sulamaya ihtiyaç duymayan değil, tam tersine sulama imkânına bağlı olarak yetiştirilebilen bir üründür.

  9. 9/15 ORTA

    Mercimek tarımının Güneydoğu Anadolu'da yaygın olmasını açıklayan özellik aşağıdakilerden hangisidir?

    Doğru cevapKuraklığa ve düşük sıcaklığa dayanıklı olması, kuru tarım alanlarında yetiştirilebilmesi

    TEPGE'nin Kuru Baklagil Ürün Raporu'nda yemeklik baklagiller içinde düşük sıcaklığa ve kurağa en dayanıklı bitkinin mercimek olduğu, mercimeğin Türkiye'de en fazla Güneydoğu Anadolu ve Orta Anadolu bölgelerinde yetiştirildiği, kırmızı mercimek üretiminin ağırlıklı olarak Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yapıldığı belirtilir. Ders kitabı da nohut ve mercimeği kuraklığa dayanıklı ürünler olarak tanımlar. Sürekli sulama isteyen ürünler çeltik ve pamuk gibi bitkilerdir; yazın sulanabilen ovalara ve kıyı ovalarına bağlı olan ürün ise fasulyedir — mercimek ise tam tersine sulamaya gerek olmadan kuru tarım alanlarında yetiştirilebilir.

  10. 10/15 ORTA

    Ahırlarda genellikle yapay yemlerin kullanılmasıyla yürütülen hayvancılık faaliyetine ne ad verilir?

    Doğru cevapBesi hayvancılığı

    Ders kitabında ve MEB'in EKPSS kaynağında ahırlarda genellikle yapay yemlerin kullanılmasıyla yürütülen hayvancılık faaliyetine besi hayvancılığı dendiği açıkça yazılıdır. Meralarda otlatılan hayvanların ahır ya da ağıllarda kaba yemle beslenmesi ise mera (otlak) hayvancılığıdır; yaylacılık mera hayvancılığına bağlı bir uygulamadır, ayrı bir ahır besiciliği türü değildir; kültür balıkçılığı ise özel havuzlarda ticari amaçla balık üretmektir.

  11. 11/15 ORTA

    Aşağıdaki tarım ürünü - yetişme koşulu eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

    Doğru cevapMuz - Her mevsim yağışlı, kışları serin geçen Karadeniz iklimi

    Muz tropikal kökenli ve soğuğa dayanıksız bir bitkidir; Kültür Portalı'na göre kışın +2 °C ve altındaki sıcaklıklardan etkilendiği için Türkiye'de Akdeniz kıyısındaki dar bir kıyı şeridinde (Anamur–Alanya arası) yetiştirilir, Karadeniz iklimiyle ilgisi yoktur. Diğer eşleştirmeler doğrudur: zeytin Akdeniz ikliminin, çeltik yüksek sıcaklık ve bol su isteyen sulak alanların, buğday ise ilkbahar-sonbaharı yağışlı, yazı kurak geçen karasal alanların ürünüdür.

  12. 12/15 ZOR

    Türkiye'de haşhaş ekimi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

    Doğru cevapHaşhaş ekilecek yerler her yıl belirlenir ve ekim yapacakların izin belgesi alması zorunludur

    3298 sayılı Uyuşturucu Maddelerle İlgili Kanun'un 2. maddesine göre haşhaş ekilecek, afyon ve kapsül üretilecek yerler her yıl Cumhurbaşkanınca tespit edilir ve tespit edilen yerlerde ekim yapacaklar ilgili kuruluştan izin belgesi almakla yükümlüdür; izin belgeleri bir üretim yılı için geçerlidir. Ders kitabında da haşhaşın keten, kenevir, pirinç ve tütün gibi özel izinle ve yalnızca belirli yerlerde yetiştirildiği belirtilir. Bu nedenle ekim ne serbesttir ne de tümüyle yasaklanmıştır; ayrıca ekim alanları kıyı bölgeleriyle sınırlı değildir.

  13. 13/15 ZOR

    Turunçgil üretiminin Türkiye'de Akdeniz ve Ege kıyılarında toplanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    Doğru cevapTurunçgillerin kış ılıklığı istemesi

    Turunçgiller kış ılıklığı isteyen, yağışın yetersiz kaldığı yaz aylarında sulamaya ihtiyaç duyan ürünlerdir; bu koşulu Türkiye'de Akdeniz ve Ege kıyıları sağlar. TEPGE'nin Turunçgiller Ürün Raporu'nda üretimin neredeyse tamamının Ege ve Akdeniz bölgelerinden sağlandığı, Adana, Mersin, Antalya, Hatay, Muğla ve Aydın illerinde yoğunlaştığı belirtilir. Turunçgiller yaz yağışı değil sulama ister ve kış ılıklığı istedikleri için don olaylarından korunmaları gerekir; toprak türü belirleyici bir koşul değildir.

  14. 14/15 ZOR

    Türkiye'nin arıcılık için elverişli olmasının temel doğal nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    Doğru cevapFarklı iklim tiplerine bağlı olarak zengin ve çeşitli bir bitki örtüsüne sahip olması

    Ders kitabında farklı iklim tiplerinin görüldüğü Türkiye'nin zengin ve çeşitlilik gösteren bir bitki örtüsüne sahip olduğu, arıcılığın da bu sayede ülkenin çoğu yerinde yapılabildiği belirtilir. TEPGE'nin Arıcılık Ürün Raporu'nda da Türkiye'nin zengin flora yapısı, geniş mera alanları ve genetik kaynak zenginliği sayesinde dünya arıcılığında kovan varlığı bakımından ön sıralarda yer aldığı yazılıdır. Nadas, akarsu rejimi ve ormanların dağılışı arıcılığın yaygınlığını açıklayan etkenler değildir.

  15. 15/15 ZOR

    Tiftik (Ankara) keçisi yetiştiriciliği başta hangi yörede yoğunlaşmıştır?

    Doğru cevapAnkara başta olmak üzere İç Anadolu Bölgesi

    Et ve Süt Kurumu'nun ırk tanıtımında Ankara (tiftik) keçisinin başta Ankara olmak üzere İç Anadolu Bölgesi'nde, ayrıca Siirt, Mardin ve Bitlis illerinde yetiştirildiği belirtilir; ders kitabı da tiftik keçisinin başta Ankara olmak üzere İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da yetiştirildiğini yazar. Toroslar gibi dağlık ve engebeli alanlar kıl keçisinin yayılış alanıdır; Doğu Karadeniz kıyı kuşağı çay ve fındık tarımının, Ergene Ovası ise ayçiçeği tarımının alanıdır.

Binlerce soruyla oynamak için BilQ'yu indir

Kaynakça

  1. MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, EKPSS MEBÖZEL: Türkiye'de Ekonomi (Türkiye'de Tarım)
  2. MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, EKPSS MEBÖZEL: Türkiye'de Hayvancılık
  3. MEB OGM Materyal (EBA), Coğrafya 11 - 2. Ünite: Türkiye'de Tarım
  4. MEB OGM Materyal (EBA), Coğrafya 11 - 2. Ünite: Türkiye'de Hayvancılık
  5. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE, Çay Ürün Raporu 2025
  6. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE, Zeytinyağı ve Sofralık Zeytin Ürün Raporu 2024
  7. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE, Sert Kabuklu Meyveler Ürün Raporu 2025
  8. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE, Turunçgiller Ürün Raporu 2025
  9. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE, Kuru Baklagil Ürün Raporu 2025
  10. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE, Su Ürünleri Ürün Raporu 2025
  11. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE, Arıcılık Ürün Raporu 2026
  12. 3298 sayılı Uyuşturucu Maddelerle İlgili Kanun (Mevzuat Bilgi Sistemi)
  13. Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. (Türkşeker) - Tarihçe
  14. Kültür Portalı - Anamur Muzu
  15. Kültür Portalı - Giresun Tombul Fındığı
  16. Et ve Süt Kurumu - Ankara Keçisi (Tiftik Keçisi)
  17. Et ve Süt Kurumu - Kıl Keçisi (Kara Keçi)
  18. Hayvancılık Desteklemeleri Uygulama Tebliği (Resmî Gazete, 17/8/2024)
  19. 3039 sayılı Çeltik Ekimi Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi)
  20. Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik (Resmî Gazete, 31/1/2026, sayı 33154)
  21. 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun (Mevzuat Bilgi Sistemi)

Bu sayfadaki bilgiler 23 Eylül 2026 tarihinde kaynaklarıyla tek tek doğrulandı (nasıl doğruluyoruz). Hata görürsen info@bilq.app adresine yaz.