Aşağıdaki olay-zaman eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Toros Dağları'nın oluşumu - Kuvaterner

Türkiye'de taş kömürü ve linyit yataklarının bir arada bulunması aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

Farklı jeolojik zamanlara ait arazilerin bulunmasının

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin tektonik bakımdan genç bir araziye sahip olmasının sonuçlarından biri değildir?

Taş kömürü yataklarının ülke geneline yayılmış olması

KPSS Jeolojik Zamanlar — Konu Anlatımı, Kodlamalar, Test

Kısaca

Jeolojik zaman çizelgesi eskiden yeniye Prekambriyen, Paleozoyik (I. Zaman), Mezozoyik (II. Zaman) ve Senozoyik olarak sıralanır; Senozoyik de Tersiyer (Paleojen ve Neojen) ile Kuvaterner'e ayrılır.
Zonguldak ve Bartın'daki taş kömürü yatakları Paleozoyik'in Karbonifer döneminde oluşmuştur; Türkiye'deki linyit yatakları ise Tersiyer'e aittir.
Kuzey Anadolu Dağları ve Toros Dağları, Tetis Denizi'nde biriken tortulların Alp orojenezi sırasında kıvrılarak su yüzeyine çıkmasıyla Tersiyer'de oluşmuştur.
Dinozorlar ve ammonitler Mezozoyik'in en önemli canlılarıdır; bu zamanda Türkiye'nin bulunduğu alanın büyük kısmı Tetis Denizi'nin altındaydı.
Önceki MEB ders kitabına ve EKPSS materyaline göre Ege Denizi ile İstanbul ve Çanakkale boğazları Kuvaterner'de oluşmuş, Karadeniz de bu dönemde deniz özelliği kazanmıştır; yeni ders kitabının çizelgesi bu zamana boğazların oluşumunu yerleştirir.
Türkiye'de bütün jeolojik zamanlara ait araziler bulunur, ama arazilerin önemli bir kısmı son jeolojik zamanda oluştuğu için Türkiye tektonik bakımdan genç bir ülkedir.

Jeolojik zamanlar nedir, nasıl belirlenir?

Jeolojik zamanlar, Dünya'nın oluşumundan bugüne yaşanan doğal olayları sıraya koymak için yapılmış bir takvimdir. Bu takvim daha çok fosillerin incelenmesiyle ve radyometrik yöntemlerle, yani kayaçlardaki radyoaktif maddelerden yaş hesaplanarak oluşturulur. Dönemler ayrılırken yeryüzü şekillerinin oluşup değişmesi, iklim değişiklikleri ve bazı canlı türlerinin ortaya çıkması ya da yok olması esas alınır.

Arazide yaşlı katmanlar genellikle altta, genç katmanlar üsttedir. Bu yüzden jeolojik zaman çizelgesi de en eski dönem altta, en genç dönem üstte olacak şekilde çizilir. Çizelge iki üst zamana ayrılır: Dünya tarihinin yaklaşık ilk 4 milyar yılını kapsayan Prekambriyen ile Paleozoyik, Mezozoyik ve Senozoyik'i içine alan Fanerozoyik.

Zamanların başlangıç ve bitiş yılları kaynağa göre biraz değişir. Örneğin Paleozoyik'in başlangıcı eski MEB ders kitabında 542, yeni ders kitabının çizelgesinde 541 milyon yıl önce olarak verilir; güncel uluslararası çizelgeye dayanan kaynaklarda bu değer yaklaşık 539 milyon yıldır. Senozoyik'in başlangıcı da 65,5 ya da 66 milyon yıl önce olarak yazılır. Sınavda bu yılları ezberlemekten çok zamanların sırasını ve her zamanın olaylarını bilmek önemlidir.

Jeolojik zaman çizelgesi: zamanlar ve dönemler

Jeolojik zaman çizelgesi eskiden yeniye dört ana bölümden oluşur: Prekambriyen, Paleozoyik, Mezozoyik ve Senozoyik. Aşağıdaki tablo her zamanın dönemlerini ve MEB ders kitaplarında öne çıkan olaylarını özetler.

Numaralandırmada kaynaklar ayrışır. MEB'in önceki Coğrafya 10 ders kitabı Senozoyik'in tamamını III. Jeolojik Zaman olarak gösterir. EKPSS materyali ve daha eski ders kitapları ise Tersiyer'i III. Zaman, Kuvaterner'i IV. Zaman olarak ayırır. Güncel uluslararası çizelgede Tersiyer adı resmî bir dönem olarak kullanılmaz; yerine Paleojen ve Neojen dönemleri yer alır.

Zaman	Alt bölümler	Dünyada öne çıkan olaylar	Türkiye'de öne çıkanlar
Senozoyik: Kuvaterner	Pleyistosen, Holosen	Buzul devirleri, insan hayatının başlaması, günümüz iklimlerinin oluşması	Ege Denizi, İstanbul ve Çanakkale boğazları; Karadeniz'in deniz özelliği kazanması
Senozoyik: Tersiyer	Paleojen, Neojen	Alp-Himalaya dağları; Atlas ve Hint okyanuslarının oluşumu; şiddetli volkanizma; linyit, petrol, bor ve tuz yatakları	Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar; Anadolu'nun büyük kısmının kara hâline gelmesi; linyit yatakları
Mezozoyik (II. Zaman)	Triyas, Jura, Kretase	Dinozorlar ve ammonitler; Pangea'nın parçalanmasıyla Lavrasya ve Gondvana	Tetis Denizi altında tortullaşma, deniz altı volkanizması
Paleozoyik (I. Zaman)	Kambriyen, Ordovisiyen, Silüriyen, Devoniyen, Karbonifer, Permiyen	Kaledoniyen ve Hersiniyen orojenezleri; Pangea; taş kömürü yatakları	Zonguldak-Bartın taş kömürü; masif kütleler
Prekambriyen	Hadeen, Arkeen, Proterozoyik	Atmosferin, suların ve kayaçların oluşmaya başlaması; bakteri ve alglerle hayatın başlaması	Ders kitaplarında Türkiye'ye özgü bir olay verilmez

Prekambriyen (İlkel Zaman)

Prekambriyen, Dünya'nın oluşumundan (yaklaşık 4,6 milyar yıl önce) Paleozoyik'in başlangıcına kadar süren en eski üst zamandır. Bu zamanda atmosfer, sular ve kayaçlar oluşmaya başlamış, ilk kıta çekirdekleri meydana gelmiştir.

Canlı yaşamı da Prekambriyen'de bakteri ve alglerle başlamıştır. MEB ders kitabı Türkiye'nin bütün jeolojik zamanlara ait arazilere sahip olduğunu belirtir; ancak ders kitaplarının çizelgelerinde Prekambriyen için Türkiye'ye özgü bir olay verilmez, bu zaman dünyadaki ilk oluşumlarla anlatılır.

Paleozoyik (I. Zaman) ve Türkiye

Paleozoyik, kıvrım dağlarının, taş kömürü yataklarının ve Pangea süperkıtasının oluştuğu zamandır. MEB ders kitaplarına göre Kaledoniyen ve Hersiniyen orojenezleri sonucunda İskandinav, Ural ve Apalaş dağları gibi kıvrım dağları yükselmiştir. MEB ders kitapları sürüngenlerin, balıkların ve kara bitkilerinin ortaya çıkışını, sık ağaçlardan oluşan ormanları da bu zamana yerleştirir.

Türkiye'de Paleozoyik'e ait alanlar çok yaygın değildir. Bu zamanda Zonguldak, Alanya, Anamur, Mardin, Aydın, Yıldız Dağları ve Biga Yarımadası çevrelerinde tortul ve metamorfik araziler oluşmuştur. Karbonifer döneminde nemli iklimde gelişen sık ormanların kalıntıları çanaklarda birikmiş, Zonguldak ve Bartın'daki taş kömürü yatakları böyle oluşmuştur. MTA, Batı Karadeniz Taşkömürü Havzası'nı Türkiye'nin önem taşıyan tek taş kömürü sahası olarak tanımlar.

Türkiye bu zamanda Hersiniyen ve Kaledoniyen kıvrımlarından etkilenmiştir. Oluşan kıvrımlı yapılar dış kuvvetlerle aşınarak sertleşmiştir; bu sertleşmiş alanlara masif denir. MEB'in EKPSS materyali I. Zaman'da oluşan masiflere Yıldız, Menteşe, Bolu-Ilgaz, Kırşehir ve Bitlis masiflerini örnek verir. Yıldız Dağları (Istranca Dağları), Istranca masifi adı verilen Paleozoyik yaşlı kütleler üzerinde yer alır.

Mezozoyik (II. Zaman) ve Türkiye

Mezozoyik, dinozorların ve ammonitlerin en önemli canlılar olduğu zamandır. Bu zamanda Pangea parçalanmış, Lavrasya ve Gondvana kıtaları oluşmuştur; Tetis Denizi'nin tabanında büyük oranda tortullaşma yaşanmıştır. Eski MEB ders kitabı ilk memelilerin ve kuşların, yeni ders kitabı ise kuşların ve çiçekli bitkilerin bu zamanda ortaya çıktığını yazar.

Türkiye'nin bulunduğu alanın büyük kısmı bu zamanda Tetis Denizi'nin altındaydı. Bu nedenle Anadolu'nun birçok yerinde Mezozoyik'te yaşamış canlılara ait fosiller bulunur. Mezozoyik'te Türkiye'de deniz altı volkanizması yaygındı; bu volkanik sahalar özellikle Kuzey Anadolu Dağları'nda daha fazla oluşmuştur. EKPSS materyali bu zamanda Türkiye'de düzleşme (peneplenleşme) görüldüğünü, denizlerde tortullaşma yaşandığını vurgular.

Türkiye'yi en çok etkileyen dağ oluşumu olan Alp orojenezi de Mezozoyik'te başlamış ve Tersiyer'in sonlarına kadar sürmüştür.

Tersiyer (Paleojen ve Neojen) ve Türkiye

Tersiyer, Alp-Himalaya dağ kuşağının oluştuğu ve linyit, petrol, bor ve tuz yataklarının meydana geldiği zamandır. Levha hareketleri sonucunda Alpler, Himalayalar, Kayalık ve And dağları yükselmiş, dünya genelinde şiddetli volkanizma yaşanmıştır. MEB ders kitapları Atlas ve Hint okyanuslarının oluşumunu da bu zamana yerleştirir. Bugünkü bitki ve hayvan toplulukları da bu zamanda belirmeye başlamıştır.

Anadolu'nun büyük bir kısmı Tersiyer'de kara hâline gelmiştir. Lavrasya ve Gondvana kıtalarının sıkışmasıyla Tetis Denizi'nde biriken tortullar su yüzeyine çıkmış, Kuzey Anadolu Dağları ile Toroslar oluşmuştur. Günümüzdeki volkanik dağların büyük çoğunluğu da bu dönemde oluşmaya başlamıştır.

MEB ders kitabına göre Alp orojenezinin devamında Doğu Anadolu, Arabistan Levhası'nın kuzeye hareketiyle sıkışıp yükselmiş, bu alanda Erzurum, Erzincan, Muş, Elazığ ve Pasinler gibi çöküntü ovaları oluşmuştur. Gerilmeye uğrayan Batı Anadolu'da ise sert tabakalar kırılmış; Gediz, Büyük ve Küçük Menderes ovaları çökmüş, Bozdağlar ile Yunt ve Aydın dağları yüksekte kalmıştır. Tersiyer'in sonlarına doğru Anadolu epirojenik hareketlerle toptan yükselmeye başlamış, geniş platolar böyle oluşmuştur.

Kuvaterner ve Türkiye

Kuvaterner, buzul devirlerinin yaşandığı, insan hayatının başladığı ve günümüz iklimlerinin oluştuğu en son dönemdir. Pleyistosen ve Holosen olmak üzere iki bölüme ayrılır; içinde bulunduğumuz Holosen'dir.

Önceki MEB ders kitabına göre Ege Denizi, İstanbul ve Çanakkale boğazları Kuvaterner'de oluşmuş, Karadeniz deniz özelliği kazanmış, Anadolu ve yakın çevresi bugünkü görünümünü almıştır; yeni ders kitabının çizelgesi de İstanbul ve Çanakkale boğazlarının oluşumunu ve kıyıların bugünkü görünümünü almasını bu zamana yerleştirir. EKPSS materyali Ege Denizi'nin Egeid karasının çökmesiyle oluştuğunu belirtir ve Kıbrıs Adası ile İskenderun Körfezi'ni de bu zamana yerleştirir. Ege Denizi ile boğazların oluşumunda epirojenik hareketler etkili olmuştur. Boğazların tam olarak nasıl ve ne zaman oluştuğu ise bilim insanları arasında hâlâ tartışmalıdır.

Kuvaterner'de epirojeneze bağlı olarak Anadolu toptan yükselmiştir. Mutlak konumu nedeniyle Türkiye'de buzulların etkili olduğu alanlar sınırlıdır. Geçmiş jeolojik dönemlerdeki iklim değişimleri nedeniyle buzul şekillerine 2000 metreden yüksek alanlarda rastlanır. Buzullar ve buzul şekilleri Ağrı, Erciyes, Kaçkar, Toros ve Buzul dağlarının yüksek kesimlerinde görülür.

Türkiye neden jeolojik olarak genç bir ülkedir?

Türkiye genç bir ülkedir, çünkü arazilerinin önemli bir kısmı son jeolojik zamanda oluşmuştur. Ülkede I. ve II. Zaman'a ait araziler de vardır; ama bugünkü görünümü büyük ölçüde Tersiyer ve Kuvaterner'deki olaylarla kazanmıştır. Gençlikten ayrı olarak, Türkiye'de bütün jeolojik zamanlara ait araziler bulunduğu için yer altı kaynakları da çeşitlidir; farklı zamanlarda oluşan taş kömürü (Paleozoyik) ile linyitin (Tersiyer) bir arada bulunması buna örnektir.

Bu gençliğin sonuçları şöyle sıralanır:

Yükselti ve engebe fazladır; ortalama yükselti 1000 metreyi aşar ve platolar geniş yer kaplar.
Volkanik araziler ve sıcak su kaynakları yaygındır.
Kuzey Anadolu, Doğu Anadolu ve Batı Anadolu fay hatları nedeniyle depremler sık yaşanır.

Akılda tutma kodlamaları

Uzun listeleri sınavda hatırlamak için baş harflerden kurulmuş ezber kısayolları.

Taş 1, Linyit 3: Taş kömürü I. Zaman'da (Paleozoyik, Karbonifer; Zonguldak-Bartın), linyit III. Zaman'da (Tersiyer) oluşmuştur.
PeLiBoT: Tersiyer'de oluşan yataklar: Pe = petrol, Li = linyit, Bo = bor, T = tuz.
KaHe'nin İUA'sı: Paleozoyik'teki Kaledoniyen (Ka) ve Hersiniyen (He) orojenezleri İskandinav (İ), Ural (U) ve Apalaş (A) dağlarını oluşturmuştur.
EBK dördüncüde: Kuvaterner'de (IV. Zaman) E = Ege Denizi oluştu, B = İstanbul ve Çanakkale boğazları oluştu, K = Karadeniz deniz özelliği kazandı.
DAT ikide: Mezozoyik'te (II. Zaman) D = dinozorlar, A = ammonitler, T = Tetis Denizi'nde tortullaşma.

Sınav ipuçları

Taş kömürü ile linyiti karıştırmayın: Zonguldak-Bartın taş kömürü Paleozoyik'e (Karbonifer), linyit Tersiyer'e aittir.
Alp orojenezi Mezozoyik'te başlar, ama Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar Tersiyer'de oluşmuş sayılır. "Toroslar hangi zamanda oluştu?" sorusunun cevabı Tersiyer'dir.
Paleozoyik'teki Kaledoniyen ve Hersiniyen kıvrımları Türkiye'de aşınıp sertleşerek masifleri oluşturmuştur; Türkiye'de Paleozoyik arazileri ise çok yaygın değildir.
Anadolu'nun toptan yükselmesi ve platoların oluşması epirojenezle açıklanır, kıvrım dağlarının oluşması ise orojenezle.
Numaralandırmaya dikkat edin: bazı kaynaklar Senozoyik'in tamamını III. Zaman sayar, bazıları Tersiyer'i III., Kuvaterner'i IV. Zaman olarak ayırır. Soruda dönem adı verilmişse ona göre düşünün.
Sınır yılları kaynaktan kaynağa değişir (ör. Senozoyik'in başlangıcı 65,5 ya da 66 milyon yıl önce). Yıldan çok zamanların sırasını öğrenin.
Dinozorlar ve ammonitler Mezozoyik'in, buzul devirleri ve insanın ortaya çıkışı Kuvaterner'in ayırt edici özelliğidir.

Sınavda nasıl soruluyor?

Eşleştirme: bir olay ya da maden (taş kömürü, linyit, boğazların oluşumu) verilir ve hangi jeolojik zamana ait olduğu sorulur.
"Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?" kalıbı: dört olay-zaman çifti verilir, zamanı yanlış yazılmış olanın bulunması istenir.
Kronolojik sıralama: Türkiye'de farklı zamanlarda yaşanmış üç dört olay verilip eskiden yeniye doğru sıralanması istenir.
"Hangisi diğerlerinden farklı bir zamanda oluşmuştur?" kalıbı: aynı zamanda oluşmuş dağların arasına başka zamana ait bir dağ ya da maden konur.
Sonuç sorusu: Türkiye'nin genç bir araziye sahip olmasının sonuçlarından biri olmayan seçeneğin bulunması istenir.

Test: Jeolojik Zamanlar ve Türkiye

Şıkka dokun; doğru cevap ve açıklaması açılır. Sorular kolaydan zora.

0/15 doğru

1/15 KOLAY

Zonguldak ve Bartın çevresindeki taş kömürü yatakları hangi jeolojik zamanda oluşmuştur?
Doğru cevapPaleozoyik

Zonguldak ve Bartın'daki taş kömürü yatakları, Paleozoyik'in Karbonifer döneminde nemli iklimde gelişen sık ormanların kalıntılarının çanaklarda birikmesiyle oluşmuştur. Tersiyer linyit yataklarının, Kuvaterner boğazların oluştuğu zamandır; Mezozoyik'te ise Türkiye'nin büyük kısmı Tetis Denizi'nin altındaydı.
2/15 KOLAY

Dinozorların ve ammonitlerin en önemli canlılar olduğu jeolojik zaman hangisidir?
Doğru cevapMezozoyik

MEB ders kitaplarına göre dinozorlar ve ammonitler Mezozoyik'in (II. Zaman) en önemli canlılarıdır. Prekambriyen'de hayat bakteri ve alglerle yeni başlamıştı; Paleozoyik taş kömürü ve Kaledoniyen-Hersiniyen kıvrımlarıyla, Kuvaterner ise buzul devirleri ve insanın ortaya çıkışıyla bilinir.
3/15 KOLAY

Buzul devirlerinin yaşanması ve insan hayatının başlaması hangi jeolojik döneme ait olaylardır?
Doğru cevapKuvaterner

Buzul devirlerinin başlayıp bitmesi, insan hayatının başlaması ve günümüz iklimlerinin oluşması Kuvaterner'e aittir. Tersiyer Alp-Himalaya dağlarıyla ve linyit yataklarıyla, Mezozoyik dinozorlarla, Paleozoyik ise taş kömürü yataklarıyla öne çıkar.
4/15 KOLAY

Kuzey Anadolu Dağları ve Toros Dağları hangi jeolojik zamanda oluşmuştur?
Doğru cevapTersiyer

Anadolu'nun büyük bölümünün kara hâline geldiği Tersiyer'de, Tetis Denizi'nde biriken tortulların Alp orojenezi sırasında su yüzeyine çıkmasıyla Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar oluşmuştur. Paleozoyik'te Kaledoniyen-Hersiniyen kıvrımları masifleri oluşturmuş, Kuvaterner'de ise boğazlar ve Ege Denizi oluşmuştur; Prekambriyen ilk kıta çekirdeklerinin zamanıdır.
5/15 KOLAY

Atmosferin oluşmaya başlaması ve canlı yaşamının bakteri ve alglerle başlaması hangi zamanda gerçekleşmiştir?
Doğru cevapPrekambriyen

Prekambriyen'de atmosfer, sular ve kayaçlar oluşmaya başlamış; canlı yaşamı bakteri ve alglerle başlamıştır. Paleozoyik'te kara bitkileri ve balıklar, Mezozoyik'te dinozorlar görülür; Tersiyer'de ise bugünkü bitki ve hayvan toplulukları belirmeye başlamıştır.
6/15 ORTA

Linyit, petrol, bor ve tuz yataklarının oluşumu hangi jeolojik zamanla ilişkilendirilir?
Doğru cevapTersiyer

MEB ders kitapları linyit, petrol, bor ve tuz yataklarının oluşumunu Senozoyik'in Tersiyer kısmına (Paleojen ve Neojen) yerleştirir. Paleozoyik'te taş kömürü yatakları oluşmuştur; Mezozoyik'te Türkiye'nin bulunduğu alan Tetis Denizi'nin altındaydı; Prekambriyen ise hayatın ve atmosferin başladığı zamandır.
7/15 ORTA

Aşağıdaki olay-zaman eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Doğru cevapToros Dağları'nın oluşumu - Kuvaterner

Toros Dağları Kuvaterner'de değil, Tersiyer'de Alp orojenezi sırasında oluşmuştur. Zonguldak taş kömürü Paleozoyik'e, Tetis tabanındaki yoğun tortullaşma Mezozoyik'e, buzul devirleri Kuvaterner'e aittir; bu üç eşleştirme doğrudur.
8/15 ORTA

Anadolu Yarımadası'nın genel olarak yükselmesi, Çukurova ve Ergene Ovası'nın ise çökmesi hangi iç kuvvetle açıklanır?
Doğru cevapEpirojenez

Geniş yer kabuğu parçalarının dikey yönde yavaşça yükselip alçalmasına epirojenez denir. Anadolu'nun yükselmesi ile Çukurova ve Ergene'nin çökmesi epirojenik hareketlerdir. Orojenez, tortul tabakaların yan basınçla kıvrılarak ya da kırılarak yükselmesiyle dağ oluşumudur; volkanizma ve deprem ise geniş kara parçalarının yavaş ve dikey yönde yükselip alçalmasını ifade etmez.
9/15 ORTA

Türkiye'de Paleozoyik'te Hersiniyen ve Kaledoniyen kıvrımlarıyla oluşan yapıların dış kuvvetlerle aşınarak sertleşmesiyle oluşan alanlara ne ad verilir?
Doğru cevapMasif

I. Zaman'daki kıvrımlı yapıların aşınıp sertleşmesiyle oluşan alanlara masif denir; EKPSS materyali Yıldız, Menteşe, Bolu-Ilgaz, Kırşehir ve Bitlis masiflerini örnek verir. Graben kırılmayla çöken alan (ör. Gediz Ovası), plato akarsularla yarılmış yüksek düzlük, polye ise karstik erimeyle oluşan geniş çukur ovadır.
10/15 ORTA

Trakya'da Karadeniz kıyısına paralel uzanan Yıldız (Istranca) Dağları hangi jeolojik zamana ait masif kütleler üzerinde yer alır?
Doğru cevapPaleozoyik

Yıldız Dağları, Istranca masifi adı verilen I. Zaman (Paleozoyik) yaşlı kütleler üzerinde yer alır; EKPSS materyali de Yıldız masifini I. Zaman masifleri arasında sayar. Mezozoyik'te Türkiye'nin büyük kısmı Tetis Denizi'nin altındaydı; Tersiyer Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar, Kuvaterner ise boğazlar ve Ege Denizi ile bilinir.
11/15 ORTA

Karaların tek parça hâlinde bulunduğu Pangea kıtasının oluştuğu zaman ile bu kıtanın parçalanarak Lavrasya ve Gondvana'nın ortaya çıktığı zaman sırasıyla hangi seçenekte verilmiştir?
Doğru cevapPaleozoyik - Mezozoyik

MEB ders kitapları Pangea'nın oluşumunu ve karaların tek parça hâlinde olmasını Paleozoyik'e, Pangea'nın parçalanmasıyla Lavrasya ve Gondvana'nın oluşmasını Mezozoyik'e yerleştirir. Prekambriyen'de ilk kıta çekirdekleri oluşmuştu; ders kitapları Tersiyer'e Alp-Himalaya dağlarını ve Atlas ile Hint okyanuslarının oluşumunu, Kuvaterner'e ise kıyıların bugünkü görünümünü almasını yerleştirir.
12/15 ZOR

Türkiye'de taş kömürü ve linyit yataklarının bir arada bulunması aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevapFarklı jeolojik zamanlara ait arazilerin bulunmasının

Taş kömürü Paleozoyik'te, linyit Tersiyer'de oluşmuştur; ikisinin bir arada bulunması Türkiye'de farklı jeolojik zamanlara ait araziler bulunduğunu gösterir ve ders kitabı bunu Türkiye'nin jeolojik zenginliğine örnek verir. Türkiye'de I. ve II. Zaman arazileri de bulunduğu için arazilerin tamamı Kuvaterner'de oluşmuş değildir; Paleozoyik alanları ise çok yaygın değildir. İki kömür türünün bir arada bulunması levha yapısı hakkında bilgi vermez; ders kitabına göre Türkiye kuzeyde Avrasya, güneyde Afrika ve Arabistan levhalarıyla çevrilidir ve aradaki Anadolu Levhası batıya doğru hareket eder.
13/15 ZOR

I. Zonguldak'ta taş kömürü yataklarının oluşması II. Tetis Denizi tabanında büyük oranda tortullaşma olması III. Kuzey Anadolu Dağları ile Toros Dağları'nın oluşması IV. Buzul devirlerinin yaşanması Bu olayların eskiden yeniye doğru sıralanışı hangisidir?
Doğru cevapI - II - III - IV

Taş kömürü yatakları Paleozoyik'te, Tetis tabanındaki yoğun tortullaşma Mezozoyik'te, Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar Tersiyer'de, buzul devirleri Kuvaterner'de yaşanmıştır; doğru sıra I - II - III - IV'tür. Diğer seçenekler ya Mezozoyik'i Paleozoyik'ten önceye koyar ya da buzul devirlerini Tersiyer'den önceye alır.
14/15 ZOR

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin tektonik bakımdan genç bir araziye sahip olmasının sonuçlarından biri değildir?
Doğru cevapTaş kömürü yataklarının ülke geneline yayılmış olması

Arazilerinin önemli kısmı son jeolojik zamanda oluştuğu için Türkiye'de yükselti, engebe, volkanik arazi ve sıcak su kaynakları fazladır, depremler sık yaşanır. Taş kömürü ise Paleozoyik'te oluşmuştur ve ülke geneline yayılmış değildir: MTA'ya göre Türkiye'nin önem taşıyan tek taş kömürü sahası Batı Karadeniz (Zonguldak, Bartın) havzasıdır.
15/15 ZOR

Aşağıdaki dağlardan hangisi diğerlerinden farklı bir jeolojik zamanda oluşmuştur?
Doğru cevapUral Dağları

Ural Dağları Paleozoyik'te oluşmuş eski kıvrım dağlarıdır; MEB ders kitapları onları İskandinav ve Apalaş dağlarıyla birlikte Paleozoyik'teki Kaledoniyen-Hersiniyen kıvrımları arasında sayar. Toros Dağları, Kuzey Anadolu Dağları ve Himalayalar ise Alp-Himalaya kuşağının parçasıdır ve ders kitaplarında Senozoyik'in Tersiyer kısmında oluşmuş olarak verilir.

Binlerce soruyla oynamak için BilQ'yu indir

Kaynakça

Bu sayfadaki bilgiler 23 Eylül 2026 tarihinde kaynaklarıyla tek tek doğrulandı (nasıl doğruluyoruz). Hata görürsen info@bilq.app adresine yaz.

Kısaca

Jeolojik zamanlar nedir, nasıl belirlenir?

Jeolojik zaman çizelgesi: zamanlar ve dönemler

Prekambriyen (İlkel Zaman)

Paleozoyik (I. Zaman) ve Türkiye

Mezozoyik (II. Zaman) ve Türkiye

Tersiyer (Paleojen ve Neojen) ve Türkiye

Kuvaterner ve Türkiye

Türkiye neden jeolojik olarak genç bir ülkedir?

Akılda tutma kodlamaları

Sınav ipuçları

Sınavda nasıl soruluyor?

Test: Jeolojik Zamanlar ve Türkiye

Zonguldak ve Bartın çevresindeki taş kömürü yatakları hangi jeolojik zamanda oluşmuştur?

Dinozorların ve ammonitlerin en önemli canlılar olduğu jeolojik zaman hangisidir?

Buzul devirlerinin yaşanması ve insan hayatının başlaması hangi jeolojik döneme ait olaylardır?

Kuzey Anadolu Dağları ve Toros Dağları hangi jeolojik zamanda oluşmuştur?

Atmosferin oluşmaya başlaması ve canlı yaşamının bakteri ve alglerle başlaması hangi zamanda gerçekleşmiştir?

Linyit, petrol, bor ve tuz yataklarının oluşumu hangi jeolojik zamanla ilişkilendirilir?

Aşağıdaki olay-zaman eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Anadolu Yarımadası'nın genel olarak yükselmesi, Çukurova ve Ergene Ovası'nın ise çökmesi hangi iç kuvvetle açıklanır?

Türkiye'de Paleozoyik'te Hersiniyen ve Kaledoniyen kıvrımlarıyla oluşan yapıların dış kuvvetlerle aşınarak sertleşmesiyle oluşan alanlara ne ad verilir?

Trakya'da Karadeniz kıyısına paralel uzanan Yıldız (Istranca) Dağları hangi jeolojik zamana ait masif kütleler üzerinde yer alır?

Karaların tek parça hâlinde bulunduğu Pangea kıtasının oluştuğu zaman ile bu kıtanın parçalanarak Lavrasya ve Gondvana'nın ortaya çıktığı zaman sırasıyla hangi seçenekte verilmiştir?

Türkiye'de taş kömürü ve linyit yataklarının bir arada bulunması aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

I. Zonguldak'ta taş kömürü yataklarının oluşması II. Tetis Denizi tabanında büyük oranda tortullaşma olması III. Kuzey Anadolu Dağları ile Toros Dağları'nın oluşması IV. Buzul devirlerinin yaşanması Bu olayların eskiden yeniye doğru sıralanışı hangisidir?

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin tektonik bakımdan genç bir araziye sahip olmasının sonuçlarından biri değildir?

Aşağıdaki dağlardan hangisi diğerlerinden farklı bir jeolojik zamanda oluşmuştur?

Kaynakça