Kısaca
- Temel hak ve hürriyetler, 1982 Anayasası'nın "Temel Haklar ve Ödevler" başlıklı İkinci Kısmında, 12. ile 74. maddeler arasında düzenlenir.
- İkinci Kısım dört bölümdür: Genel Hükümler (md. 12-16), Kişinin Hakları ve Ödevleri (md. 17-40), Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler (md. 41-65), Siyasi Haklar ve Ödevler (md. 66-74).
- Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın, yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir (md. 13).
- Savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde bile yaşama hakkına (savaş hukukuna uygun fiiller sonucu ölümler dışında) ve maddi-manevi varlığın bütünlüğüne dokunulamaz; kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez; suçluluğu mahkeme kararıyla saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz (md. 15).
- Mülkiyet hakkı (md. 35) kişinin hakları bölümünde, eğitim ve öğrenim hakkı (md. 42) sosyal ve ekonomik haklar bölümünde, dilekçe hakkı (md. 74) siyasi haklar bölümündedir.
Anayasa'nın İkinci Kısmı: Genel Yapı
1982 Anayasası'nın İkinci Kısmı "Temel Haklar ve Ödevler" adını taşır ve 12. maddeden 74. maddeye kadar uzanır. Kısım dört bölümden oluşur: önce bütün haklar için geçerli genel hükümler, ardından üç ayrı hak bölümü gelir.
Sınavda en çok sorulan şey, bir hakkın hangi bölümde düzenlendiğidir. Bu yüzden bölüm adlarını ve madde aralıklarını ezberlemek, soruların önemli bir kısmını tek başına çözer. Üç hak bölümünün adında "ödevler" sözcüğü de geçer; yani Anayasa haklarla birlikte ödevleri de aynı bölümlerde düzenler.
| Bölüm | Madde aralığı | Örnek haklar ve ödevler |
|---|---|---|
| Birinci Bölüm: Genel Hükümler | 12-16 | Hakların niteliği, sınırlanması, kötüye kullanılamaması, kullanılmasının durdurulması, yabancıların durumu |
| İkinci Bölüm: Kişinin Hakları ve Ödevleri | 17-40 | Yaşama hakkı, kişi hürriyeti ve güvenliği, özel hayatın gizliliği, konut dokunulmazlığı, din ve vicdan hürriyeti, dernek kurma, mülkiyet hakkı, hak arama hürriyeti |
| Üçüncü Bölüm: Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler | 41-65 | Ailenin korunması ve çocuk hakları, eğitim ve öğrenim hakkı, kamulaştırma, çalışma hakkı, sendika kurma, grev hakkı, konut hakkı, sosyal güvenlik hakkı |
| Dördüncü Bölüm: Siyasi Haklar ve Ödevler | 66-74 | Türk vatandaşlığı, seçme ve seçilme, siyasi parti kurma, kamu hizmetlerine girme, vatan hizmeti, vergi ödevi, dilekçe ve bilgi edinme hakkı |
Temel Hak ve Hürriyetlerin Niteliği ve Sınırlandırılması (md. 12, 13, 16)
Madde 12'ye göre herkes "kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez" temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Aynı madde, temel hak ve hürriyetlerin kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da içerdiğini söyler.
Madde 13, 2001 değişikliğiyle bugünkü hâlini almıştır ve temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasının şartlarını sayar. Sınırlama ancak kanunla ve yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak yapılabilir. Ayrıca sınırlama:
- hakkın özüne dokunamaz,
- Anayasa'nın sözüne ve ruhuna aykırı olamaz,
- demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine aykırı olamaz,
- ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.
Kötüye Kullanma Yasağı ve Kullanılmasının Durdurulması (md. 14, 15)
Madde 14'e göre Anayasa'daki hak ve hürriyetlerin hiçbiri Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamaz. Maddenin ikinci fıkrası ise Anayasa hükümlerinin, Devlete veya kişilere temel hakları yok etme ya da Anayasa'da belirtilenden daha geniş sınırlama imkânı verecek şekilde yorumlanamayacağını söyler.
Madde 15; savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla ve durumun gerektirdiği ölçüde, temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının kısmen veya tamamen durdurulabileceğini düzenler. Maddede önceden "sıkıyönetim" de sayılıyordu; bu ibare 2017 değişikliğiyle çıkarılmıştır.
Bu olağanüstü durumlarda bile dokunulamayan bir çekirdek alan vardır (md. 15/2):
- Savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışında kişinin yaşama hakkına dokunulamaz.
- Kişinin maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamaz.
- Kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz.
- Suç ve cezalar geçmişe yürütülemez.
- Suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz.
Kişinin Hakları ve Ödevleri (md. 17-40)
Bu bölümün başlıca maddeleri: kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı (md. 17), zorla çalıştırma yasağı (md. 18), kişi hürriyeti ve güvenliği (md. 19), özel hayatın gizliliği (md. 20), konut dokunulmazlığı (md. 21), haberleşme hürriyeti (md. 22), yerleşme ve seyahat hürriyeti (md. 23), din ve vicdan hürriyeti (md. 24), düşünce ve kanaat hürriyeti (md. 25), düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti (md. 26), bilim ve sanat hürriyeti (md. 27), basın ve yayımla ilgili hükümler (md. 28-32), dernek kurma hürriyeti (md. 33), toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı (md. 34), mülkiyet hakkı (md. 35), hak arama hürriyeti (md. 36), kanuni hâkim güvencesi (md. 37), suç ve cezalara ilişkin esaslar (md. 38) ve ispat hakkı (md. 39).
Güncel metinde öne çıkan ayrıntılar şunlardır: kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı 2010'da md. 20'ye eklenmiştir; yakalanan veya tutuklanan kişi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırk sekiz saat, toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır (md. 19); vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti yalnızca suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararıyla sınırlanabilir (md. 23); ölüm cezası ve genel müsadere cezası verilemez (md. 38). Mülkiyet ve miras hakları ise ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir (md. 35).
Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler (md. 41-65)
Bu bölümün başlıca maddeleri: ailenin korunması ve çocuk hakları (md. 41), eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi (md. 42), kıyılardan yararlanma (md. 43), toprak mülkiyeti (md. 44), kamulaştırma (md. 46), devletleştirme ve özelleştirme (md. 47), çalışma ve sözleşme hürriyeti (md. 48), çalışma hakkı ve ödevi (md. 49), çalışma şartları ve dinlenme hakkı (md. 50), sendika kurma hakkı (md. 51), toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı (md. 53), grev hakkı ve lokavt (md. 54), ücrette adalet (md. 55), sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması (md. 56), konut hakkı (md. 57), gençlik ve spor (md. 58-59), sosyal güvenlik hakları (md. 60-62), tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması (md. 63) ile sanatın ve sanatçının korunması (md. 64). Madde 52 mülgadır.
Çocuk hakları 2010 değişikliğiyle md. 41'e eklenmiş, maddenin başlığı "Ailenin korunması ve çocuk hakları" olmuştur. Aynı yıl md. 53'e memurlar ve diğer kamu görevlilerinin toplu sözleşme yapma hakkı eklenmiştir. İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır (md. 42). Bölümün son maddesi olan md. 65'e göre Devlet, sosyal ve ekonomik alandaki görevlerini malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.
Siyasi Haklar ve Ödevler (md. 66-74)
Bu bölümün maddeleri: Türk vatandaşlığı (md. 66), seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakları (md. 67), siyasi partilerle ilgili hükümler (md. 68-69), kamu hizmetlerine girme hakkı ve mal bildirimi (md. 70-71), vatan hizmeti (md. 72), vergi ödevi (md. 73) ile dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı (md. 74).
Önemli ayrıntılar: on sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı seçme ve halkoylamasına katılma haklarına sahiptir (md. 67). Silah altındaki er ve erbaşlar, askerî öğrenciler ile taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler oy kullanamaz. Vatan hizmeti her Türkün "hakkı ve ödevidir" (md. 72). Vergi ödevinde ise "Herkes" ifadesi kullanılır: herkes kamu giderlerini karşılamak üzere malî gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür (md. 73).
Dilekçe hakkı vatandaşlara ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye'de ikamet eden yabancılara tanınmıştır; bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı ise "Herkes"e aittir (md. 74). TBMM Başkanlığına bağlı Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler; Kamu Başdenetçisi TBMM tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir.
Negatif, Pozitif ve Aktif Statü Hakları
Öğretide hak ve hürriyetler, devletin konumuna göre üçe ayrılır. Bu sınıflama Georg Jellinek'e dayanır ve Anayasa metninde bu adlarla geçmez; öğretide 1982 Anayasası'nın bölüm düzeniyle eşleştirilir.
Eşleşme mutlak değildir: TÜBİTAK Ansiklopedisi'ndeki sosyal haklar maddesine göre sendika, toplu sözleşme ve grev hakkı gibi sosyal haklar, devletin konumu bakımından negatif statü haklarıyla aynı özelliği gösterir.
- Negatif statü hakları (koruyucu haklar): kişinin devletin aşamayacağı özel alanını çizer; kişinin hakları bölümüyle örtüşür. Örnek: konut dokunulmazlığı, kişi güvenliği, din ve düşünce hürriyeti.
- Pozitif statü hakları (isteme hakları): kişiye devletten olumlu bir hizmet veya yardım isteme imkânı verir; sosyal ve ekonomik haklarla örtüşür. Örnek: çalışma, sağlık, konut ve sosyal güvenlik hakları.
- Aktif statü hakları (katılma hakları): kişinin devlet yönetimine katılmasını sağlar; siyasi haklarla örtüşür. Örnek: seçme ve seçilme, siyasi parti kurma.
Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması (md. 40) ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Sınırı
Madde 40, kişi hakları bölümünün son maddesidir. Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. 2001'de eklenen fıkraya göre Devlet, işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yollarına ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. Resmî görevlilerin haksız işlemleri sonucu uğranan zarar kanuna göre Devletçe tazmin edilir; Devletin sorumlu görevliye rücu hakkı saklıdır.
Madde 104'e göre ise İkinci Kısmın birinci ve ikinci bölümlerindeki temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümdeki siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez. Bu sayımda üçüncü bölüm, yani sosyal ve ekonomik haklar yer almaz.
Akılda tutma kodlamaları
Uzun listeleri sınavda hatırlamak için baş harflerden kurulmuş ezber kısayolları.
- 12 · 17 · 41 · 66 · 74
- Bölümlerin başladığı maddeler: 12 Genel Hükümler, 17 Kişinin Hakları ve Ödevleri, 41 Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler, 66 Siyasi Haklar ve Ödevler; 74 İkinci Kısmın son maddesi (dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma).
- SA-SE-OL
- Md. 15'e göre temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulabileceği haller: SAvaş, SEferberlik, OLağanüstü hal. (Sıkıyönetim 2017'de metinden çıkarıldı.)
- YAMA ZOR GEÇ SUÇ
- Md. 15/2'deki dokunulamaz çekirdek alan: YAşama hakkı (savaş hukukuna uygun fiiller sonucu ölümler hariç), MAddi ve manevi varlığın bütünlüğü, ZORlanamama (din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanmama ve bunlardan dolayı suçlanmama), GEÇmişe yürütmeme (suç ve cezalar geçmişe yürütülemez), SUÇsuzluk karinesi (suçluluğu mahkeme kararıyla saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz).
- VA-SE-PA-KA-VA-VE-Dİ
- Siyasi Haklar ve Ödevler bölümü sırasıyla: VAtandaşlık (md. 66), SEçme ve seçilme (md. 67), PArtiler (md. 68-69), KAmu hizmetlerine girme ve mal bildirimi (md. 70-71), VAtan hizmeti (md. 72), VErgi ödevi (md. 73), Dİlekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma (md. 74).
Sınav ipuçları
- Mülkiyet hakkı (md. 35) kişi hakları bölümündedir; toprak mülkiyeti (md. 44) ve kamulaştırma (md. 46) ise sosyal ve ekonomik haklar bölümündedir.
- Konut dokunulmazlığı (md. 21) kişi hakkıdır; konut hakkı (md. 57) sosyal ve ekonomik haktır.
- Dernek kurma hürriyeti (md. 33) kişi hakları bölümünde, sendika kurma hakkı (md. 51) sosyal ve ekonomik haklar bölümündedir.
- Bilim ve sanat hürriyeti (md. 27) kişi hakkıdır; sanatın ve sanatçının korunması (md. 64) sosyal ve ekonomik haklar bölümündedir.
- Çalışma ve sözleşme hürriyeti (md. 48) "hürriyet" adını taşısa da sosyal ve ekonomik haklar bölümündedir.
- Vergi ödevi (md. 73) siyasi haklar ve ödevler bölümündedir ama "Herkes" için öngörülmüştür; vatan hizmeti (md. 72) ise "her Türkün" hakkı ve ödevidir.
- Md. 74'te dilekçe hakkı vatandaşlara ve karşılıklılık esasıyla Türkiye'de ikamet eden yabancılara; bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı ise herkese tanınmıştır.
- Kişisel verilerin korunması md. 20'de (özel hayatın gizliliği), çocuk hakları md. 41'de düzenlenir; ikisi de 2010 değişikliğiyle eklenmiştir.
Test: Temel Hak ve Hürriyetler
Şıkka dokun; doğru cevap ve açıklaması açılır. Sorular kolaydan zora.
-
1/15 KOLAY
1982 Anayasası'nda mülkiyet hakkı hangi bölümde düzenlenmiştir?
Doğru cevapKişinin Hakları ve Ödevleri
Mülkiyet hakkı md. 35'te, yani md. 17-40 arasındaki Kişinin Hakları ve Ödevleri bölümünde yer alır. Sosyal ve ekonomik haklar md. 41-65, siyasi haklar md. 66-74 arasındadır; Genel Hükümler (md. 12-16) tek tek hakları değil, bütün haklara uygulanan kuralları düzenler.
-
2/15 KOLAY
Anayasa'nın 12. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi temel hak ve hürriyetlerin niteliklerinden biri değildir?
Doğru cevapHiçbir koşulda sınırlanamama
Md. 12'ye göre temel hak ve hürriyetler kişiliğe bağlı, dokunulmaz, devredilmez ve vazgeçilmezdir; bu yüzden ilk üç seçenek maddede sayılır. Ancak md. 13, bu hakların kanunla ve Anayasa'da belirtilen sebeplere bağlı olarak sınırlanabileceğini açıkça düzenler; "hiçbir koşulda sınırlanamama" bir nitelik değildir.
-
3/15 KOLAY
Vergi ödevi Anayasa'nın hangi bölümünde yer alır?
Doğru cevapSiyasi Haklar ve Ödevler
Vergi ödevi md. 73'te düzenlenir ve md. 66-74 arasındaki Siyasi Haklar ve Ödevler bölümündedir. Ekonomik bir konu olduğu için sosyal ve ekonomik haklar bölümüyle karıştırılır; ancak o bölüm md. 65'te biter. Kişi hakları md. 17-40, genel hükümler md. 12-16 arasındadır.
-
4/15 KOLAY
Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi Anayasa'nın hangi bölümünde düzenlenmiştir?
Doğru cevapSosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler
Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi md. 42'dedir; bu madde md. 41-65 arasındaki Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler bölümündedir. Kişi hakları bölümü md. 40'ta, genel hükümler md. 16'da biter; siyasi haklar ise md. 66'dan başlar.
-
5/15 KOLAY
Anayasa'nın 67. maddesine göre seçme ve halkoylamasına katılma haklarına sahip olmak için Türk vatandaşının kaç yaşını doldurmuş olması gerekir?
Doğru cevap18
Md. 67'ye göre on sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı seçme ve halkoylamasına katılma haklarına sahiptir. 20, 21 ve 25 yaş bu madde için geçerli değildir; md. 68'de siyasi parti üyeliği için de aynı şekilde on sekiz yaş öngörülür.
-
6/15 ORTA
Aşağıdakilerden hangisi Anayasa'nın Siyasi Haklar ve Ödevler bölümünde yer almaz?
Doğru cevapSendika kurma hakkı
Sendika kurma hakkı md. 51'de, Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler bölümündedir. Kamu hizmetlerine girme hakkı (md. 70), vatan hizmeti (md. 72) ve dilekçe hakkı (md. 74) ise md. 66-74 arasındaki Siyasi Haklar ve Ödevler bölümünde yer alır.
-
7/15 ORTA
Anayasa'nın 13. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasına ilişkin ölçütlerden biri değildir?
Doğru cevapSınırlamanın yalnızca savaş ve olağanüstü hallerde yapılabilmesi
Md. 13'e göre temel hak ve hürriyetler özlerine dokunulmaksızın, Anayasa'nın ilgili maddelerindeki sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir; sınırlama ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. Savaş, seferberlik ve olağanüstü hal ise md. 15'teki kullanılmasının durdurulması kurumuna aittir; olağan dönemde sınırlama yapılabilir.
-
8/15 ORTA
Anayasa'nın 15. maddesine göre savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde bile dokunulamayacak alanda aşağıdakilerden hangisi yer alır?
Doğru cevapSuç ve cezaların geçmişe yürütülmemesi
Md. 15/2'ye göre bu hallerde de suç ve cezalar geçmişe yürütülemez; yaşama hakkı (savaş hukukuna uygun fiiller sonucu ölümler hariç), maddi ve manevi bütünlük, din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanmama ve masumiyet karinesi de bu alandadır. Toplantı ve gösteri yürüyüşü (md. 34), yerleşme ve seyahat (md. 23) ve basın hürriyeti (md. 28) bu listede sayılmaz.
-
9/15 ORTA
Aşağıdakilerden hangisi Anayasa'nın Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler bölümünde yer alır?
Doğru cevapKonut hakkı
Konut hakkı md. 57'dedir ve Devlete konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alma görevi verir; bu yüzden md. 41-65 arasındaki sosyal ve ekonomik haklar bölümündedir. Konut dokunulmazlığı (md. 21), haberleşme hürriyeti (md. 22) ve yerleşme ve seyahat hürriyeti (md. 23) Kişinin Hakları ve Ödevleri bölümündedir.
-
10/15 ORTA
Herkesin kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı, Anayasa'nın hangi maddesinde düzenlenmiştir?
Doğru cevapMd. 20 - Özel hayatın gizliliği
Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı 2010 değişikliğiyle md. 20'ye (özel hayatın gizliliği) ek fıkra olarak girmiştir; verilere erişme, düzeltilmesini veya silinmesini talep etme de bu fıkradadır. Md. 26 düşünce açıklamayı, md. 41 aile ve çocukları düzenler; md. 74'teki bilgi edinme hakkı ise ayrı bir haktır.
-
11/15 ORTA
Kişiye devletten olumlu bir hizmet veya yardım isteme imkânı veren ve "isteme hakları" olarak da adlandırılan haklar hangisidir?
Doğru cevapPozitif statü hakları
Pozitif statü hakları isteme hakları olarak da anılır ve devlete olumlu edim yükler; sosyal ve ekonomik haklar bu gruptadır. Negatif statü hakları "koruyucu haklar" olarak da adlandırılır ve devletin dokunamayacağı özel alanı korur; aktif statü hakları (katılma hakları) ise yönetime katılmayı sağlayan siyasi haklardır.
-
12/15 ZOR
Anayasa'nın 74. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevapKamu Başdenetçisi TBMM tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir.
Md. 74'e göre Kamu Başdenetçisi TBMM tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir. Dilekçe hakkı vatandaşların yanında karşılıklılık esası gözetilerek Türkiye'de ikamet eden yabancılara da tanınmıştır; bilgi edinme hakkı "Herkes"e aittir. Kamu Denetçiliği Kurumu ise TBMM Başkanlığına bağlıdır.
-
13/15 ZOR
Anayasa'nın 68. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi siyasi partilere üye olamayacaklar arasında sayılmamıştır?
Doğru cevapYükseköğretim elemanları
Md. 68'e göre yükseköğretim elemanlarının siyasi partilere üye olmaları yasaklanmamış, kanunla düzenlenmesine bırakılmıştır; kanun bu kişilerin partilerin merkez organları dışında görev almasına cevaz veremez. Hâkimler ve savcılar, Silahlı Kuvvetler mensupları ve yükseköğretim öncesi öğrencileri ise üye olamayacaklar arasında açıkça sayılır.
-
14/15 ZOR
Anayasa'nın 67. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi oy kullanabilir?
Doğru cevapTaksirli suçtan hüküm giyip ceza infaz kurumunda bulunan hükümlüler
Md. 67'ye göre silah altındaki er ve erbaşlar, askerî öğrenciler ve "taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç" ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler oy kullanamaz. Bu istisna nedeniyle taksirli suçtan hükümlü olanlar oy kullanabilir; kasıtlı suçtan ceza infaz kurumunda bulunan hükümlüler ise yasağın kapsamındadır.
-
15/15 ZOR
"Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır." hükmü Anayasa'nın hangi maddesinde yer alır?
Doğru cevapMd. 40 - Temel hak ve hürriyetlerin korunması
Bu hüküm 2001'de md. 40'a (temel hak ve hürriyetlerin korunması) ek fıkra olarak girmiştir; aynı madde haksız işlemden doğan zararın Devletçe tazminini de düzenler. Md. 36 yargı önünde iddia, savunma ve adil yargılanma hakkını, md. 13 sınırlama ölçütlerini, md. 74 dilekçe ve bilgi edinme hakkını düzenler.
Kaynakça
Bu sayfadaki bilgiler 22 Eylül 2026 tarihinde kaynaklarıyla tek tek doğrulandı (nasıl doğruluyoruz). Hata görürsen info@bilq.app adresine yaz.