Suyu Bile Olmayan Ada Nasıl Dünya Devi Oldu?
Bir ülke düşünün: petrolü yok, madeni yok, toprağı yok. İçme suyu bile komşusundan geliyor. Ve o ülke kurulmak istemedi — kovuldu. Altmış yıl sonra dünyanın en zenginleri arasında.
Malaya Yarımadası'nın ucu
Singapur, Malaya Yarımadası'nın ucunda küçük bir ada. İstanbul'un yarısı kadar. Altında petrol yok, toprağında maden yok.
Dokuz Ağustos 1965. Malezya parlamentosu oy verdi ve Singapur federasyondan çıkarıldı. Ayrılmayı Singapur istemedi; Malezya kararı aldı.
O gün başbakan Lee Kuan Yew canlı yayında basının karşısına çıktı ve ağladı. Bağımsızlık ilanı değildi bu; bir kayıptı.
1960'ların Singapur'u
Elde ne vardı? 2.000.000'a yakın nüfus, yüksek işsizlik, gecekondu mahalleleri ve etnik gerilim. Ordu yoktu. Ve en önemlisi: su yoktu.
Adanın içme suyu, kuzeydeki Malezya'dan geliyordu. Johor eyaletinden bir boru hattıyla.
1961 ve 62 tarihli iki anlaşma bunu güvenceye almıştı. Biri elli yıllık, diğeri 99 yıllık. İkincisi 2061'de bitiyor.
Bu hikâyenin video hâli — YouTube kanalımızda.
Ayrılık Anlaşması
Lee Kuan Yew ayrılık görüşmelerinde tek şeye tutundu: su anlaşmaları Ayrılık Anlaşması'nda Malezya hükümetince garanti altına alınsın.
Sebebi açıktı. Bağımsızlık günü Malezya başbakanı, İngiliz yüksek komiserine şunu söylemişti: Singapur'u parmağımızın altında tutabiliriz, musluğu kapatmakla tehdit ederiz.
Singapur'un altmış yıllık hikâyesi bu cümleyi yanlışlama çabasıdır.
Bir ülkenin var olma şartı başka bir ülkenin elindeyse, o ülke bağımsız değildir. Singapur'un altmış yıllık hikâyesi bu cümleyi yanlışlama çabasıdır.
Toplu konut
Önce insanlar. Gecekondular yıkıldı, yerine devlet konutları yapıldı. Bugün Singapurluların yaklaşık yüzde sekseni bu konutlarda oturuyor.
Sonra iş. Ülke, yabancı fabrikalara kapılarını açtı. Hammaddesi olmayan bir ada, başkasının hammaddesini işleyip satmaya başladı.
Konumu tek gerçek kaynağıydı. Malakka Boğazı'nın ağzındaki ada, dünyanın gemi trafiğinin geçtiği yerde duruyordu.
Denizden kazanılan toprak
Toprağı bile azdı, onu da büyüttü. Singapur denizi doldurarak yüz ölçümünü yaklaşık dörtte bir oranında artırdı.
Ama su hâlâ duruyordu. Ve çözüm tek bir şey değil, dört ayrı şey oldu. Singapur buna Dört Ulusal Musluk diyor.
Birincisi yağmur. Ada, yüzeyinin büyük kısmını su toplama havzasına çevirdi. Yağan yağmur kanallarla rezervuarlara akıyor.
İkinci musluk: ithal su
İkincisi hâlâ Johor'dan gelen su. Anlaşma yürürlükte; Singapur bin galon suyu üç sen'e alıyor, arıtıp bir kısmını Johor'a geri satıyor.
Üçüncüsü asıl cesur olanı. Singapur kullanılmış suyu topluyor, ileri arıtmadan geçiriyor ve içme suyuna çeviriyor. Adı NEWater.
Bugün ülkenin su talebinin yüzde kırkına kadarını karşılayabiliyor.
2003'te başladı. Bugün ülkenin su talebinin yüzde kırkına kadarını karşılayabiliyor. 2060 hedefi yüzde 55.
Dördüncü musluk: deniz
Dördüncüsü deniz suyu. Tuzdan arındırma tesisleri bugün talebin yüzde otuzuna kadarını karşılıyor.
Şehrin ortasındaki nehir ağzına baraj kuruldu; hem tatlı su deposu hem taşkın koruması hem de şehir merkezinde bir göl oldu.
Hedef net: 2060'ta NEWater ve deniz suyu birlikte talebin yüzde seksen beşine kadarını karşılayacak. Yani anlaşma bittiğinde musluğu kapatmakla tehdit edilecek bir ülke kalmayacak.
Altmış yıl sonra
Altmış yılda kişi başına düşen gelir birkaç yüz dolardan dünyanın en yüksekleri arasına çıktı.
Peki sıfır kaynaklı bir ülke bunu neyle yaptı? Petrolle değil. Konumla, insanla ve bir de şununla: bağımlılığı bir kader değil, çözülecek bir mühendislik sorunu saymakla.
2061 yaklaşıyor. Anlaşma bittiğinde Singapur'un suyu kesilmeyecek. Çünkü artık kendi suyunu yapıyor.
Singapur
Kovulan ada, kendisini kovanın suyunu arıtıp geri satan ülkeye dönüştü. Hikâyenin tamamı bu cümlede.
Videodaki soru
Singapur kullanılmış suyunu ne yapıyor?
Kaynaklar
- Singapur Millî Kütüphanesi arşivi (nlb.gov.sg)
- Singapur Dışişleri Bakanlığı, Su Anlaşmaları (mfa.gov.sg)
- İngiliz yüksek komiseri kaydı — Johor-Singapur su anlaşmaları literatürü
- Singapur Kamu Hizmetleri Kurumu PUB — Dört Ulusal Musluk (pub.gov.sg)
Görseller
- Singapore Marina Bay Dusk 2018-02-27.jpg — Benh LIEU SONG (Flickr) — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Map of the Malay Peninsula (Siam British Malaya Singapore) 1903.jpg — Edward Stanford (1827 – 1904) — Public domain (Wikimedia Commons)
- Chinatown Singapore 1965 03.jpg — Don Christie — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Lee Kuan Yew, 1965 (cropped).jpg — Australian News and Information Bureau, Canberra — Public domain (Wikimedia Commons)
- Chinatown Singapore 1965 04.jpg — Don Christie — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Johor-Singapore Causeway near the midway point of the border 06042019.jpg — Seloloving — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Concrete water pipeline under construction.jpg — HendrixHammer — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Singapore Parliament-House-02.jpg — CEphoto, Uwe Aranas — CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)
- Gate valve 6181.jpg — KenWalker — CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)
- Singapore Port and Containers - panoramio.jpg — AudaCity3371 — CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)
- Bishan HDB apartment block 501.jpg — MapStaringEnthusiast — CC0 (Wikimedia Commons)
- Signs pointing to Jurong Industrial Estate in Singapore June 1964.jpg — Don Christie — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Panoramic view container terminal Singapore Kent Ridge Park.jpg — kallerna — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Singapore (SG), Marina South -- 2019 -- 4723.jpg — Dietmar Rabich — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Marina Barrage Dam 11Jul2026 01.jpg — RFNirmala — CC BY 4.0 (Wikimedia Commons)
- MacRitchie Reservoir Park.jpg — Larrid31 — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Singapore-Johor Causeway.jpg — Img by Calvin Teo — CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)
- NEWater Bedok plant.jpg — Z22 — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Microfiltration system at Bedok NEWater Factory.jpg — Z22 — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Reverse osmosis desalination plant.JPG — James Grellier — CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)
- Singapore Marina-Barrage-01.jpg — CEphoto, Uwe Aranas — CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)
- NEWater S.C.A.D.A. room.jpg — Z22 — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Marina Bay Singapore-3499.jpg — Bijay Chaurasia — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Singapore and Malaysia at Night (154170).jpg — Astronaut photograph ISS070-E-80842 was acquired on January 26, 2024, with a Nikon D5 digital camera using a focal length of 116 millimeters. It is provided by the ISS Crew Earth Observations Facility and the Earth Science and Remote Sensing Unit, Johnson Space Center. The image was taken by a member of the Expedition 70 crew. The International Space Station Program supports the laboratory as part of the ISS National Lab to help astronauts take pictures of Earth that will be of the greatest value to scientists and the public, and to make those images freely available on the Internet. Additional images taken by astronauts and cosmonauts can be viewed at the NASA/JSC Gateway to Astronaut Photography of Earth. Caption by Sara Schmidt, GeoControl Systems, JETS II Contract at NASA-JSC, and Randall Walker, University of Texas at El Paso, JETS II Contract at NASA-JSC. — Public domain (Wikimedia Commons)
- Gate valve 6206.jpg — KenWalker — CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)
- ArtScience Museum, Marina Bay Sands, Singapore.jpg — Basile Morin — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)