Karadeniz'in Dibindeki 1500 Yıllık Gemi Neden Çürümedi?

2000'lerin başı: sualtı seferleri

2000'li yılların başında, buranın açıklarına uzaktan kumandalı araçlar indirildi. Amaç eski kıyı çizgilerini aramaktı. Bulunan şey başka oldu.

Sinop'un doğusunda, 320 metre derinlikte bir batık bulundu. Gövdesi bütün, kargosu yerinde, güverte yapıları duruyordu. Direği su içinde 11 metre yükseliyordu.

Gemiden alınan ahşabın karbon tarihlemesi, 410'la 520 yılları arasını verdi. Yani bu gemi battığında Roma İmparatorluğu'nun batı yarısı yeni çökmüştü.

Ahşap denizde kalmaz

Normalde bu mümkün değil. Deniz suyunda ahşabı yiyen canlılar var; gemi kurdu dediğimiz kabuklular bir batığı yıllar içinde bitirir. Akdeniz'de o derinlikte bu gemiden geriye çivileri kalırdı.

Karadeniz'de kalmıyor. Çünkü bu deniz iki katmanlı ve alt katmanında oksijen yok. 150 metrenin altında bildiğimiz canlıların çoğu yaşayamıyor.

Bunu ilk düşünen kişi bir batık aramıyordu. 1976'da okyanus mühendisi Willard Bascom şunu söyledi: Karadeniz'in derin suları oksijensizse, antik gemileri korumuş olabilir.

Yirmi dört yıl sonra

Öngörü kâğıt üstünde kaldı. Doğrulanması için yaklaşık 25 yıl ve derin suya inebilen araçlar gerekti. İndiklerinde Bascom haklı çıktı.

Asıl soru şu: bir deniz neden dibinde oksijensiz kalır? Cevap Karadeniz'in geçmişinde. Bu deniz her zaman deniz değildi.

Deniz seviyesi bugünkünden 120 metre kadar alçaktı.

Son buzul çağında dünyanın suyunun büyük kısmı buzdaydı. Deniz seviyesi bugünkünden 120 metre kadar alçaktı. Karadeniz o dönemde okyanustan kopuktu.

Tatlı su gölü

Buzullar eridikçe akan sular burayı doldurdu ve Karadeniz büyük bir tatlı su gölüne dönüştü. Kıyıları bugünkünden çok içerideydi.

Onu Akdeniz'den ayıran şey ince bir kara parçasıydı: bugün İstanbul Boğazı'nın olduğu yer. Boğazın en derin yeri bugün 110 metre. Buzul çağında deniz seviyesi bunun altındaydı, yani geçit kapalıydı.

Buzullar erimeye devam ettikçe Akdeniz yükseldi. Bir noktada eşiği aştı ve su kuzeye akmaya başladı. Bunda tartışma yok. Tartışma nasıl aktığında.

1997: çarpıcı bir iddia

1997'de William Ryan, Walter Pitman ve meslektaşları bir senaryo yayımladı. Onlara göre bu yavaş bir dolma değildi. Ani bir baskındı.

İddiaya göre su, eşiği yarıp içeri döküldü. Günde elli kilometreküp. Gürültü en az 300 gün sürdü ve 100.000 kilometrekare kara sular altında kaldı.

Bu iddianın altında somut bulgular vardı. Deniz tabanında batmış vadiler, eski kıyı çizgileri ve tatlı su salyangozlarının kabukları bulundu. Yani orası bir zamanlar kıyıydı.

Ve bir de şu iddia

Ryan ve Pitman bir adım daha attı. Bu sel, Nuh tufanı anlatısının kaynağı olabilir dediler. Basın bu cümleyi çok sevdi; haber başlıklarına o çıktı.

Burada dikkatli olmak gerekiyor. Bir hipotezin ilgi çekmesi onu doğrulamaz. Ve bu hipoteze itiraz eden çok sayıda araştırmacı var.

Ve bu hipoteze itiraz eden çok sayıda araştırmacı var.

İlk itiraz suyun seviyesine. 2007'de yayımlanan bir derlemede Karadeniz'in bağlantı öncesi seviyesi, bugünkünden seksen metre değil otuz metre alçak olarak hesaplandı. O zaman sel çok daha küçük olur.

İtiraz: kanıt eksik

İkinci itiraz kanıtın kendisine. Böyle bir felaketin jeolojide, canlılarda ve insan yerleşimlerinde bırakacağı izler bekleniyor. O izler beklendiği kadar net değil.

Üçüncüsü daha rahatsız edici. Bazı bulgular 15.000 yıl öncesine kadar suyun Karadeniz'den dışarı aktığını gösteriyor. Yani havza sanıldığı kadar kuru bir çukur değildi.

Üstelik hipotez sabit kalmadı. Ryan ve yazarlar 2003'te selin tarihini 7.600 yıl öncesinden 8.800 yıl öncesine çekti. Bilimde tarih böyle güncellenir; bu bir zayıflık değil ama kesinlik iddiasını da zayıflatır.

Bugün nerede duruyoruz

Bugün jeoloji camiasının büyük bölümü ani felaket senaryosuna temkinli yaklaşıyor. Suyun geçtiği kesin, ne hızla geçtiği açık değil. Doğru cevap şu an bu: bilmiyoruz.

Tartışılmayan bir şey var: Akdeniz'in tuzlu suyu bir kez girdiğinde, ağır olduğu için dibe çöktü. Üstteki hafif tatlı suyla karışmadı. Ve karışmayınca alta oksijen inmedi.

İşte o ölü katman, başlangıçtaki gemiyi açıklıyor. Karadeniz dünyanın en büyük oksijensiz su kütlesi. Ahşabı yiyen canlıların giremediği bir yer, aynı zamanda hiçbir şeyin bozulmadığı bir yer demek.

Sinop'un altında duran arşiv

Sinop'un açıklarında Roma ve Bizans dönemlerine ait başka batıklar da bulundu. Bir denizin ölü dibi, insanlığın en iyi korunmuş gemi arşivine dönüşmüş durumda. Boğaz'ın açılışını hâlâ tartışıyoruz; ama o tartışmanın yan ürünü, aşağıda bizi bekliyor.