Denizden Çıkan Ada: Dört Devletin Kapıştığı Ferdinandea
Temmuz 1831. Sicilya'nın güneybatısında, denizin ortasında bir şey yükseliyordu. Haftalar içinde Avrupa'nın en güçlü donanmaları oraya doğru yola çıktı. Hiçbiri istediğini alamadı.
Ve bu ilk seferi değildi
Üstelik bu, o denizin ilk sürprizi değildi. Kayıtlara göre aynı yerde daha önce de kara yükselmiş, sonra yine kaybolmuştu. Ada gelip gitmeyi biliyordu; onu tanıyanlar bunu unutmuştu.
Haziranın son günlerinde Sicilya kıyısındaki köyler sarsılmaya başladı. Sarsıntılar iki hafta sürdü. Kimse nereden geldiğini bilmiyordu, çünkü kaynak karada değildi.
Temmuzun ortasında oradan geçen gemiler, açık denizin ortasında yükselen devasa bir su ve duman sütunu gördü. Deniz kaynıyordu. Yüzeye ölü balıklar çıkmıştı.
Ve sonra kara göründü
Sonra sütunun dibinde bir şey belirdi: kara. Denizin altındaki yanardağ, kırık taş ve külü yeterince yığmış, yüzeye çıkmıştı. Temmuzun ortasında bir Sicilyalı gümrük memuru üzerine ayak bastı.
Ada büyümeye devam etti. Ağustos başında çevresi yaklaşık dört buçuk kilometreye, yüksekliği altmış metreye ulaşmıştı. Üstünde iki küçük göl bile oluşmuştu.
Sorun şuydu: bu ada boş bir okyanusun ortasında değildi. Malta ile Sicilya arasındaki hattın, yani Britanya'nın Akdeniz'deki ana damarının tam üstünde durmuştu.
Bu hikâyenin video hâli — YouTube kanalımızda.
Önce Britanya
İlk gelen Britanya oldu. Kraliyet Donanması'ndan bir kaptan adaya çıktı, bayrağı dikti ve Amirallik Birinci Lordu'nun adını verdi: Graham Adası.
Ada Sicilya kıyısının otuz kilometre güneyindeydi ve krallık bunu kendi toprağı sayıyordu. Kral İkinci Ferdinand karşı iddiada bulundu ve adaya kendi adını verdi: Ferdinandea.
İspanya da bölgedeki eski haklarını hatırlattı.
Üçüncü olarak Fransa geldi. Bir jeolog adayı inceledi ve ona Julia adını verdi — hem temmuz ayına, hem de Fransa'nın o yılki Temmuz Monarşisi'ne gönderme. İspanya da bölgedeki eski haklarını hatırlattı.
Dört bayrak, bir kaya
Birkaç hafta içinde, denizden yeni çıkmış bir kaya yığınının üstünde dört devletin iddiası çakışıyordu. Avrupa'nın büyük başkentlerinde hukukçular haritalara eğilmiş, kimin haklı olduğunu tartışıyordu.
Sadece diplomatlar değil, bilim insanları da oradaydı. Adanın taşı incelendi, çizimleri yapıldı, dönemin dergilerine girdi. Kimse bu kadar acele etmesi gerektiğini bilmiyordu.
Eylülde patlama durdu. Yanardağ susunca ada büyümeyi bıraktı. Ve büyümeyi bırakan bir ada, o denizde ayakta kalamazdı.
Neyden yapılmıştı?
Çünkü bu ada kayadan değildi. Tefradan yapılmıştı: patlamanın havaya savurup denize döktüğü gevşek kül ve kırık taş. Elinizle dağıtabileceğiniz bir malzeme.
Sonbahar fırtınaları başladığında deniz adayı yemeye başladı. Her dalga biraz daha götürdü. Ekimde alçaldı, kasımda küçüldü, aralıkta yüzeyin altına indi.
Kışa girerken ortada ada diye bir şey yoktu. Egemenlik anlaşmazlığı bir mahkemeyle değil, bir antlaşmayla da değil, denizin kendisiyle kapandı. Kimse kazanmadı.
Aynı şey bir kez daha oldu
Bu bir tuhaflık değil, bir kural. İzlanda açıklarında 1900 altmışlarda iki ada birden denizden çıktı. Jólnir tefradan oluşmuştu ve birkaç yılda dalgalara yenildi.
Yanı başındaki Surtsey ise hâlâ duruyor. Farkı şu: Surtsey'de akan lav, gevşek külü bir kabuk gibi sarıp sertleştirdi. Biri zırh giydi, öbürü giymedi.
Jólnir tefradan oluşmuştu ve birkaç yılda dalgalara yenildi.
Otuz yıl sonra, 1863'te yanardağ yeniden kıpırdandı ve ada kısa süreliğine tekrar göründü. Sonra yine indi. O günden beri yüzeye çıkmadı.
Ferdinandea nerede?
Ferdinandea yok olmadı. Sadece alçaldı. Zirvesi bugün deniz yüzeyinin yaklaşık yedi metre altında duruyor ve haritalarda gemiler için tehlike olarak işaretli.
Ferdinandea tek başına da değil. Sicilya'nın güneyindeki bu deniz tabanının adı var: Sicilya Denizi'nin Flegre Alanları. Altı sualtı yanardağlarıyla dolu ve Ferdinandea onlardan yalnızca biri.
2000 yılında İtalyan dalgıçlar suyun altındaki bu tepeye indi ve 150 kiloluk mermer bir levha bıraktı: burası her zaman Sicilya'nın olacak. Levha kısa sürede parçalandı.
Geriye kalan
Geriye bir ada değil, bir ders kaldı. Bir yerin haritada kalması, onu kimin istediğine değil, neyden yapıldığına bağlı. Ferdinandea altı ay boyunca dört imparatorluğu uğraştırdı ve hiçbirine ait olmadı.
Videodaki soru
Denizden çıkan bu ada ne kadar dayandı?
Kaynaklar
- Konum: Wikipedia 'Graham Island (Mediterranean Sea)' — Sicilya Boğazı, Sicilya'nın güneybatısı.
- Önceki çıkışlar: Wikipedia 'Graham Island (Mediterranean Sea)' — ada kayıtlı tarihte dört kez yüzeye çıktı.
- Sarsıntılar: Wikipedia 'Graham Island' — 28 Haziran-10 Temmuz 1831 arasında depremler kaydedildi.
- Görgü tanıkları: Wikipedia 'Graham Island' ve it.wikipedia 'Isola Ferdinandea'.
- İlk çıkarma: Wikipedia 'Graham Island' — 17 Temmuz 1831, gümrük memuru Michele Fiorini.
- Boyutlar: Wikipedia 'Graham Island' (çevre 4.800 m, yükseklik 63 m) ve it.wikipedia (yaklaşık 4 km çevre, 60-65 m).
- Konum ve deniz yolları: Wikipedia 'Graham Island'.
- Britanya iddiası: Wikipedia 'Graham Island' — Kaptan Humphrey Fleming Senhouse, Sir James Graham'ın adı.
- Mesafe: Wikipedia 'Graham Island (Mediterranean Sea)' — Sicilya'nın 30 km güneyi. Sicilya iddiası: aynı kaynak ve it.wikipedia 'Isola Ferdinandea'.
- Fransız ve İspanyol iddiaları: Wikipedia 'Graham Island' — Constant Prévost, 'Île Julia'; İspanya ad vermeden hak iddia etti.
- Dört taraflı anlaşmazlık: Wikipedia 'Graham Island'.
- Dönem yayınları: Edinburgh New Philosophical Journal, 1831.
- Püskürmenin durması ve erozyon: Wikipedia 'Graham Island'.
- Malzeme: it.wikipedia 'Isola Ferdinandea' — kolayca aşınan gevşek volkanik kırıntı; Wikipedia 'Graham Island' aynı açıklamayı veriyor.
- Aşınma süreci: Wikipedia 'Graham Island' ve it.wikipedia 'Isola Ferdinandea'.
- Anlaşmazlığın sonu: Wikipedia 'Graham Island' — ada egemenlik sorunu çözülmeden sulara gömüldü.
- Jólnir: Wikipedia 'Jólnir' — 1966'da yüzeye çıktı, kısa sürede aşındı.
- Surtsey: Wikipedia 'Surtsey' — lav akıntısı tefra konisini kaplayarak adayı aşınmaya dayanıklı kıldı.
- 1863 püskürmesi: Wikipedia 'Graham Island (Mediterranean Sea)' — ada kısa süre yeniden göründü, sonra yine battı.
- Bugünkü derinlik: Wikipedia 'Graham Island' 8 m, it.wikipedia 6,9 m — iki kaynak yaklaşık yedi metrede birleşiyor.
- Volkanik alan: Wikipedia 'Graham Island (Mediterranean Sea)' — 'Campi Flegrei del Mar di Sicilia', çok sayıda sualtı yanardağı içeriyor.
- Mermer levha: Wikipedia 'Graham Island' — Kasım 2000, 150 kg'lık levha; kısa sürede kırıldı.
- Özet: Wikipedia 'Graham Island' ve it.wikipedia 'Isola Ferdinandea'.
Görseller
- ISS031-E-30659 - View of Sicily.jpg — Earth Science and Remote Sensing Unit, Lyndon B. Johnson Space Center — Public domain (Wikimedia Commons)
- Joseph Roux, Carte de la Mer Mediterranée (FL13732138 3373905).jpg — Joseph Roux — Public domain (Wikimedia Commons)
- Sciacca localià "Timpi russi".jpg — Lahiri Cappello — CC BY 2.0 (Wikimedia Commons)
- SMYTHE(1832) 17 FERDINANDEA, AS SEEN 4 MILES DISTANT, AUGUST 6TH 1831.jpg — bilinmiyor — Public domain (Wikimedia Commons)
- L'isola Ferdinandea - Camillo De Vito.jpg — Camillo De Vito — Public domain (Wikimedia Commons)
- SMYTHE(1832) 21 THE NEW VOLCANIC ISLAND OF FERNANDEA, 6TH AUGUST 1831.jpg — bilinmiyor — Public domain (Wikimedia Commons)
- Isola ferdinandea stampa anonima dell'epoca.jpg — Unknown authorUnknown author — Public domain (Wikimedia Commons)
- Isola ferdinandea stampa anonima dell'epoca2.jpg — Unknown authorUnknown author — Public domain (Wikimedia Commons)
- SMYTHE(1832) 25 THE NEW VOLCANIC ISLAND OF FERNANDEA, AS SEEN AT 6TH AUGUST 1831.jpg — bilinmiyor — Public domain (Wikimedia Commons)
- Edinburgh New Philosophical Journal (1831 - 1831) (21175446441).jpg — Internet Archive Book Images — No restrictions (Wikimedia Commons)
- Ferdinand II of the Two Sicilies 04.jpg — Unknown authorUnknown author — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Charles Edward Dixon HMS St Vincent 1815 Portsmouth Harbour.jpg — Charles Dixon — Public domain (Wikimedia Commons)
- Carte des côtes de Tunisie, de la partie ouest de la Sicile, de Malte et du sud de la Sardaigne - btv1b532422816 (1 of 2).jpg — bilinmiyor — Public domain (Wikimedia Commons)
- FMIB 37980 Moderate Gale in the Mediterranean.jpeg — Vaughan Cornish — Public domain (Wikimedia Commons)
- Admiralty Chart No 188 Catania to Cefalu Published 1872.jpg — G H Richards — Public domain (Wikimedia Commons)
- Jolnir Island in 1966 aerial photo.jpg — Photo by Richie Williams, 1966 (U.S. Geological Survey). — Public domain (Wikimedia Commons)
- Surtsey from air by Bruce McAdam.jpg — Bruce McAdam from Reykjavik, Iceland — CC BY-SA 2.0 (Wikimedia Commons)
- Eldfellshraun, craters, cones, tephra 02.jpg — Hornstrandir1 — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- The French Postal Service's paddle packet Léonidas in a heavy swell off the Mediterranean coast by François-Geoffroi Roux.jpg — François Geoffroi Roux — Public domain (Wikimedia Commons)