Paris Neden Havaya Uçurulmadı?
Ağustos 1944'te Paris'in köprüleri mayınlıydı ve şehri havaya uçurma emri verilmişti. Emir uygulanmadı.
Cephe yaklaşıyor
Haziran 1944'te müttefikler Normandiya'ya çıktı. Ağustos ortasında cephe Paris'in birkaç günlük mesafesine gelmişti. Şehirdeki Alman garnizonu için soru artık savaşı kazanmak değil, şehirden nasıl çıkılacağıydı.
Berlin'den gelen emir açıktı: şehir düşman eline geçecekse ancak enkaz hâlinde geçmeliydi. 23 Ağustos'ta emir bir kez daha yinelendi ve azami tahribat istendi.
Bu boş bir tehdit değildi. Alman istihkâmcılar Ağustos ortasına gelindiğinde Sen Nehri üzerindeki köprüleri ve kamu binalarını mayınlamıştı. Şehrin altına döşenmiş bir yıkım planı vardı ve düğmeye basılmayı bekliyordu.
Şehrin valisi
Şehrin askerî valisi Dietrich fon Şoltits'ti. Göreve yeni gelmişti ve arkasında yıkılmış şehirlerin geçtiği bir sicil vardı. Emri uygulayacak yetki ondaydı.
Ama bu sırada şehir kendi kendine durdu. Önce demiryolu işçileri, sonra metro çalışanları, ardından posta grevi başladı. 15 Ağustos'ta Paris polisi de greve gitti. İşgal yönetiminin şehri çalıştıran çarkları bir bir durdu.
19 Ağustos'ta direniş ayaklanmayı başlattı. Greve giden polisler emniyet müdürlüğü binasını ele geçirdi ve şehrin göbeğinde Fransız bayrağı dalgalandı.
Bu hikâyenin video hâli — YouTube kanalımızda.
Altı yüz barikat
Sokaklarda kaldırım taşları söküldü, ağaçlar devrildi, arabalar yan yatırıldı. Şehirde 600'den fazla barikat kuruldu. Direnişçilerin çoğunun elinde düzgün silah yoktu; ellerinde olan şey şehrin kendisiydi.
Çatışma büyürken İsveç başkonsolosu Raul Nordling devreye girdi ve iki taraf arasında kısa süreli bir ateşkes pazarlığı yürüttü. Ateşkes tam tutmadı, çatışmalar 22 Ağustos boyunca sürdü; ama kazanılan saatler şehrin yıkılmadan ayakta kaldığı saatlerdi.
İşin tuhaf tarafı, müttefik planında Paris yoktu.
İşin tuhaf tarafı, müttefik planında Paris yoktu. İki milyonluk bir şehri beslemek ve yakıtla ayakta tutmak orduyu yavaşlatacaktı; asıl hedef doğuya, Almanya'ya doğru ilerlemekti. Şehrin etrafından dolaşmak düşünülüyordu.
Yön değişti
Şehirdeki ayaklanma ve Özgür Fransız tarafının ısrarı bu planı değiştirdi. General Filip Leklerk komutasındaki İkinci Zırhlı Tümen'e Paris yönü verildi. Tümen yola çıktı, ama şehre giden yollarda ilerleyiş beklenenden yavaştı.
24 Ağustos akşamı Leklerc daha fazla beklemedi. Yüzbaşı Raymond Dron'a tek bir görev verdi: bu gece şehre gir. Dron ana kuvvetin önünden ayrıldı ve küçük bir öncüyle Paris'in içine daldı.
Dron'un bölüğü sıradan bir bölük değildi. Dokuzuncu bölüğün 160 askerinin 140 altısı İspanyol'du: iç savaşta yenilip Fransa'ya sığınmış, sonra Özgür Fransız saflarında savaşmaya devam etmiş sürgünler. Bölüğün adı İspanyolca kalmıştı: La Nueve.
Teruel, Guadalajara, Ebro
Zırhlı araçlarının üstünde Fransız isimleri değil, kendi savaşlarının isimleri yazıyordu: Teruel, Guadalahara, Ebro. Kaybettikleri iç savaşın muharebe adlarını taşıyan araçlarla başka bir ülkenin başkentine giriyorlardı.
24 Ağustos akşamı, saat dokuzu geçe öncü Belediye Sarayı'nın önündeki meydana ulaştı. Şehir dört yıl sonra ilk kez müttefik araçlarını gördü. Notr Dam'ın çanları çalmaya başladı ve kilise çanları birbiri ardına bütün Paris'e yayıldı.
Ertesi gün tümenin tamamı şehre girdi. 25 Ağustos öğleden sonra Şoltits, Rivoli Caddesi'ndeki karargâhında teslim oldu ve teslim belgesi emniyet müdürlüğünde imzalandı. Köprüler yerinde duruyordu.
Peki neden yıkılmadı?
Şoltits sonradan anılarında şehri kendisinin kurtardığını yazdı. Tarihçilerin çoğu bu anlatıya temkinli yaklaşıyor: o günlerde şehrin kontrolünü zaten kaybetmişti ve emri uygulayacak imkânı kalmamıştı. Yani Paris'i tek bir kişinin vicdanı değil, üst üste binen bir dizi gecikme ayakta tuttu.
26 Ağustos'ta Şarl dö Gol Şanzelize'de yürüdü ve caddeyi dolduran kalabalık dört yıl sonra ilk kez korkmadan bağırdı. O gün çekilen kareler bugün hâlâ kurtuluşun simgesi sayılıyor.
Paris'in ayakta kalması tek bir kararın sonucu değildi.
Paris'in ayakta kalması tek bir kararın sonucu değildi. Duran trenler, greve giden polisler, 600 barikat, araya giren bir diplomat, emri beklemeden yola çıkan bir yüzbaşı ve kendi ülkelerini kaybetmiş İspanyol sürgünler. Tarih bazen bir kahramanla değil, aynı anda gecikmiş birçok şeyle yazılıyor.
Videodaki soru
24 Ağustos gecesi Paris'e ilk giren bölüğün askerleri ağırlıklı olarak hangi ülkedendi?
Kaynaklar
- Paris'in Haziran 1940'ta işgali ve dört yıllık işgal dönemi: Wikipedia 'Liberation of Paris'; Encyclopaedia Britannica 'Liberation of Paris'.
- Normandiya çıkarması sonrası müttefiklerin Ağustos 1944'te Paris'e yaklaşması: Wikipedia 'Liberation of Paris'.
- Hitler'in 'şehir ancak tam bir enkaz hâlinde düşman eline geçmeli' emri ve 23 Ağustos'taki azami tahribat talimatı: Wikipedia 'Liberation of Paris'.
- Ağustos ortasında Sen köprülerinin ve kamu binalarının mayınlanmış olması: Wikipedia 'Liberation of Paris'.
- Dietrich von Choltitz'in Paris askerî valiliği: Wikipedia 'Dietrich von Choltitz'; 'Liberation of Paris'.
- Ağustos 1944'te demiryolu, metro, posta ve 15 Ağustos'ta polis grevleri: Wikipedia 'Liberation of Paris'.
- 19 Ağustos'ta FFI ayaklanması ve polislerin Prefecture de Police'i ele geçirmesi: Wikipedia 'Liberation of Paris'.
- Şehirde 600'den fazla barikat kurulması: Wikipedia 'Liberation of Paris'.
- İsveç başkonsolosu Raoul Nordling'in aracılık ettiği kısa ateşkes ve çatışmaların 22 Ağustos'ta sürmesi: Wikipedia 'Liberation of Paris'.
- Müttefiklerin Paris'i başlangıçta atlamayı planlaması ve şehri beslemenin ilerleyişi yavaşlatacağı endişesi: Wikipedia 'Liberation of Paris'.
- Ayaklanma ve De Gaulle'ün baskısıyla Leclerc'in 2. Zırhlı Tümeni'nin Paris'e yönlendirilmesi: Wikipedia 'Liberation of Paris'.
- 24 Ağustos'ta Leclerc'in Yüzbaşı Raymond Dronne'a Paris'e gecikmeden girme emri vermesi: Wikipedia 'Liberation of Paris'; Kate Sharpley Library, 'La Nueve' kitap incelemesi.
- Dronne'un 9. bölüğündeki 160 askerin 146'sının İspanyol cumhuriyetçisi sürgünler olması ve birliğin 'La Nueve' adı: libcom.org ve Kate Sharpley Library, Evelyn Mesquida 'La Nueve' kitap incelemeleri; NBC News, 'The forgotten Spanish soldiers behind France's liberation'.
- La Nueve'nin yarı paletli araçlarının İspanya İç Savaşı muharebelerinin adlarını taşıması (Teruel, Guadalajara, Ebro): libcom.org ve Kate Sharpley Library kitap incelemeleri. GÖRSEL TEMSİLÎ: La Nueve'nin kendi araçlarının karesi Commons'ta yok; dönemin zırhlı kolonu kullanıldı.
- La Nueve öncüsünün 24 Ağustos akşamı Hôtel de Ville önüne ulaşması ve şehirde çanların çalması: libcom.org 'La Nueve' incelemesi; Wikipedia 'Liberation of Paris'.
- 25 Ağustos'ta 2. Zırhlı Tümen'in şehre girmesi, Choltitz'in saat 15.30'da Hôtel Meurice'te teslim olması ve belgenin Polis Prefektörlüğü'nde imzalanması: Wikipedia 'Liberation of Paris'.
- Choltitz'in anılarında kendini şehrin kurtarıcısı olarak sunması ve tarihçilerin bu anlatıya itirazı ('şehrin kontrolünü kaybetmişti, emri uygulayacak imkânı yoktu'): Wikipedia 'Liberation of Paris'.
- 26 Ağustos 1944'te De Gaulle'ün Champs-Élysées yürüyüşü ve kalabalık: Wikipedia 'Liberation of Paris'; Imperial War Museums koleksiyon kayıtları.
- Grevler, barikatlar, Nordling'in aracılığı, Dronne'un öncüsü ve La Nueve'nin rolü: Wikipedia 'Liberation of Paris'; libcom.org ve Kate Sharpley Library 'La Nueve' incelemeleri.
Görseller
- A Frenchman weeps as German soldiers march into the French capital, Paris, on June 14, 1940, after the Allied armies ha - NARA - 535892.jpg — bilinmiyor — Public domain (Wikimedia Commons)
- SC 193076 - Pt. Phillipe De Gaulle, son of General De Gaulle and an officer of the 2nd French Armored Division, checks maps before going into action, somewhere in France. 16 August, 1944. (53403463574).jpg — Signal Corps Archive from United States — Public domain (Wikimedia Commons)
- Traces des combats de la Liberation sur Palais de Justice.jpg — Tangopaso — Public domain (Wikimedia Commons)
- La Libération de Paris - Camion allemand de S.S parachutistes à l'arrêt. Paris. Seconde Guerre mondiale. PH34932.jpg — Rapp, Camille, photographe — CC0 (Wikimedia Commons)
- Bundesarchiv Bild 183-E1210-0201-018, Dietrich v. Choltitz.jpg — UnknownUnknown — CC BY-SA 3.0 de (Wikimedia Commons)
- Conseil National de la Résistance.jpg — Agence Presse Libération F.F.I — CC0 (Wikimedia Commons)
- Prefecture de police de Paris, libération de Paris.jpg — Tiraden — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Parisian Men fighting during the liberation of Paris, France, 1944 (19403479739).jpg — National Museum of the U.S. Navy — Public domain (Wikimedia Commons)
- SC 193001-S - Residents of Paris help in the removal of road blocks set up by the Germans in a vain effort to keep American armor and troops from aiding the Free French troops in the liberation of the French capital (53401981713).jpg — Signal Corps Archive from United States — Public domain (Wikimedia Commons)
- Liberation de paris - 26 aout 1944 - portrait du general jacques-philippe leclerc de hautecl 427563.jpg — Unknown authorUnknown author, Agence LAPI (Les Actualités Photographiques Internationales) — CC0 (Wikimedia Commons)
- Sherman boulevard Raspail.jpg — Claude Serrand — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- SC 192994-S - Parisians examine the tanks used by the French 2nd Armored Division and question the men about them and their entry into Paris. 25 August, 1945. (53402022460).jpg — Signal Corps Archive from United States — Public domain (Wikimedia Commons)
- SC 192997 - This group of happy Parisians near the Hotel De Ville, celebrate the liberation of their city. 25 August, 1944. (53402051625).jpg — Signal Corps Archive from United States — Public domain (Wikimedia Commons)
- La Libération de Paris -25 août 1944 - Prisonniers allemands de l'hôtel Meurice, sous les arcades de la rue de Rivoli, 1, PH19383.jpg — Anonyme, photographe — CC0 (Wikimedia Commons)
- Crowds of French patriots line the Champs Elysees.jpg — Jack Downey, U.S. Office of War Information — Public domain (Wikimedia Commons)
- Parisians celebrating liberation on place de la Concorde HD-SN-99-02716.jpg — Verna (Army) — Public domain (Wikimedia Commons)
- German officer POWs in Paris HD-SN-99-02952.JPG — Lovell — Public domain (Wikimedia Commons)
- La Libération de Paris - Départ d'un véhicule allemand, place de l'Opéra, 9ème arrondissement, Paris. Seconde Guerre mon, PH34930.jpg — Rapp, Camille, photographe — CC0 (Wikimedia Commons)
- SC 192999-S - American and French armor rolls through the Rue De Rivoli, Paris, passing cheering crowds and a knocked-out Nazi tank which fell victim to the gunnery of the tank crews which aided in the liberation (53402375345).jpg — Signal Corps Archive from United States — Public domain (Wikimedia Commons)