Mercedes Adı Nereden Geliyor?
Dünyanın en tanınan otomobil markasının adı, onu kuranların hiçbirinin adı değil.
Yüz kilometre ötede: Gottlieb Daimler
Aynı yıllarda, yaklaşık yüz kilometre ötede Gottlieb Daimler ve Wilhelm Maybach da benzinli motorlar yapıyordu. İkisi de otomobilin öncüsü sayılır; ama işin tuhafı, Benz ile Daimler hayatları boyunca hiç tanışmadı. Benz yıllar sonra Daimler'i Berlin'de uzaktan bir kez gördüğünü, tam yanına gidecekken onu kalabalıkta kaybettiğini anlatacaktı.
1888 yılının ağustos ayında, Karl'ın eşi Bertha Benz sabaha karşı bir karar verir. Kocasına haber vermeden, 15 ve 13 yaşındaki iki oğlunu alır ve patentli motorlu arabayı garajdan çıkarır. Hedefi Mannheim'dan annesinin yaşadığı Pforzheim'a gitmek: 106 kilometre. O güne kadar hiç kimse bir otomobille bu kadar uzun yol gitmemişti.
Yol boyunca bozulan her şeyi Bertha kendi tamir eder. Tıkanan yakıt borusunu şapka iğnesiyle açar. Yalıtımı aşınan ateşleme kablosunu jartiyer bağıyla sarar. Fren takozları eriyince bir kunduracıya deri çaktırır; tarihin ilk fren balatası böyle doğar. Sonra yakıt biter, çünkü o yıllarda benzin istasyonu diye bir şey yoktur. Wiesloch'ta bir eczaneden üç litre ligroin alır. O eczane bugün dünyanın ilk benzin istasyonu kabul ediliyor.
Yolculuk işe yaradı: ilk siparişler geldi
Akşam Pforzheim'a varır ve kocasına telgraf çeker. Bertha'nın yaptığı sadece bir gezi değildi: tarihin ilk uzun yol test sürüşü ve ilk otomobil reklamıydı. Gazeteler yazdı, insanlar arabanın gerçekten çalıştığını gördü, ilk siparişler geldi. Bertha ayrıca yokuşlarda zorlandıklarını söyleyip üçüncü bir vites eklenmesini önerdi. Otomobil, bir kadının inadı sayesinde ciddiye alındı.
Şimdi hikâyenin ikinci koluna geçelim. Fransız Rivierası'nda, Nice'te yaşayan Avusturyalı bir iş insanı var: Emil Jellinek. Hem konsolostu hem de Avrupa'nın zenginlerine otomobil satıyordu. 1900 yılının nisan ayında Daimler şirketine hayatlarının teklifini yapar: 36 otomobil, 550.000 altın mark. Tek şartı vardır. Maybach ona tamamen yeni, alçak ve çok hızlı bir araba tasarlayacaktır.
Jellinek yarışlara kendi adıyla değil, bir takma adla katılıyordu: Mercédès. Bu, küçük kızının adıydı; ona uğur getirdiğine inanıyordu. Yeni otomobil hazır olduğunda şirket aynı adı arabaya verdi. Bir ayrıntı daha var: Gottlieb Daimler bu arabayı hiç göremedi. 1900 yılının mart ayında, araba teslim edilmeden dokuz ay önce hayatını kaybetti.
1901 — “Mercedes çağına girdik”
Yeni araba 1901 yılının mart ayında Nice yarış haftasında piste çıkar ve rakiplerini ezer geçer. Fransız Otomobil Kulübü yöneticisi Paul Meyan'ın o günkü sözü tarihe geçer: Mercedes çağına girdik. 1902'de Mercedes resmen marka olarak tescillenir. Bir yıl sonra Jellinek kendi soyadını da değiştirip Jellinek-Mercedes olur ve şöyle der: muhtemelen ilk kez bir baba, kızının adını alıyor.
Peki ya o yıldız? Gottlieb Daimler yıllar önce eşine gönderdiği bir kartpostalda, oturdukları evin üstüne üç uçlu bir yıldız çizmiş ve bir gün bu yıldızın kendi fabrikasının üstünde parlayacağını yazmıştı. Oğulları Paul ve Adolf bunu hatırladı ve 1909'da üç uçlu yıldızı marka olarak tescil ettirdiler. Üç uç şunu anlatıyordu: karada, denizde ve havada motor gücü.
1902'de Mercedes resmen marka olarak tescillenir.
Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra Alman ekonomisi çöktü ve 1926'da iki rakip şirket birleşmek zorunda kaldı: Daimler ile Benz. Markanın adı Mercedes-Benz oldu; hayatları boyunca hiç tanışmamış iki adamın işi aynı amblemde buluştu. Adını verdiği otomobil dünyayı sararken Mercédès Jellinek'in hayatı ters gitti. Savaş sonrası yıllarda yoksul düştü ve 1929'da, 39 yaşında kanserden öldü. Aynı yıl, 84 yaşındaki Karl Benz de hayatını kaybetti. Dünyanın en tanınan otomobil markası onun adını taşıyordu; ama Mercédès'in hiçbir zaman kendi otomobili olmadı.
Videodaki soru
'Mercedes' adı nereden geliyor?
Kaynaklar
- Karl Benz'in 1886'da üç tekerlekli Patent-Motorwagen için patent alması ve aracın ilk yıllarda ilgi görmemesi: https://en.wikipedia.org/wiki/Benz_Patent-Motorwagen ; https://group.mercedes-benz.com/company/tradition/company-history/1885-1886.html
- Gottlieb Daimler ile Wilhelm Maybach'ın aynı yıllarda benzinli motor geliştirmesi ve Benz ile Daimler'in hiç tanışmamış olması: https://en.wikipedia.org/wiki/Gottlieb_Daimler ; https://en.wikipedia.org/wiki/Karl_Benz
- Bertha Benz'in 5 Ağustos 1888'de iki oğluyla Mannheim'dan Pforzheim'a 106 kilometrelik yolculuğu: https://en.wikipedia.org/wiki/Bertha_Benz ; https://www.germany.travel/en/nature-outdoor-activities/bertha-benz-memorial-route.html
- Yol boyunca şapka iğnesiyle yakıt borusunu açması, jartiyerle kabloyu yalıtması, kunduracıya deri çaktırıp ilk fren balatasını doğurması ve Wiesloch'taki eczaneden üç litre ligroin alması (dünyanın ilk benzin istasyonu sayılıyor): https://en.wikipedia.org/wiki/Bertha_Benz ; https://www.drive.com.au/caradvice/bertha-benz-and-the-worlds-first-road-trip/
- Yolculuğun ilk uzun yol testi ve ilk otomobil tanıtımı sayılması; Bertha'nın üçüncü vites önerisinin araca eklenmesi: https://www.drive.com.au/caradvice/bertha-benz-and-the-worlds-first-road-trip/ ; https://en.wikipedia.org/wiki/Bertha_Benz
- Emil Jellinek'in 1900'de 36 otomobil / 550.000 altın mark siparişi ve Maybach'ın yeni bir araç tasarlaması şartı: https://en.wikipedia.org/wiki/Emil_Jellinek ; https://en.wikipedia.org/wiki/Mercedes_35_hp
- Jellinek'in yarışlarda kızının adını takma ad olarak kullanması ve Gottlieb Daimler'in Mart 1900'de, araç teslim edilmeden ölmesi: https://en.wikipedia.org/wiki/Emil_Jellinek ; https://en.wikipedia.org/wiki/Merc%C3%A9d%C3%A8s_Jellinek
- 1901 Nice yarış haftasındaki üstünlük, Fransız Otomobil Kulübü'nden Paul Meyan'ın 'Mercédès çağına girdik' sözü, 1902 marka tescili ve Jellinek'in soyadını Jellinek-Mercedes yapması: https://mercedes-benz-publicarchive.com/marsClassic/en/instance/ko/35-hp-Mercedes-shows-its-superiority-in-Nice-Race-Week.xhtml?oid=4909610 ; https://group.mercedes-benz.com/company/tradition/mercedes-benz/120-years-mercedes-brand-name.html
- Gottlieb Daimler'in kartpostaldaki üç uçlu yıldızı, oğullarının 1909'da markayı tescil ettirmesi ve yıldızın 'karada, denizde, havada' anlamı: https://en.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz ; https://group.mercedes-benz.com/company/tradition/company-history/1907-1919.html
- 1926'da Daimler ile Benz'in birleşip Mercedes-Benz'i kurması; Mercédès Jellinek'in 1929'da 39 yaşında, Karl Benz'in aynı yıl 84 yaşında ölmesi: https://en.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz ; https://en.wikipedia.org/wiki/Merc%C3%A9d%C3%A8s_Jellinek
Görseller
- 1886 Benz Patent Motorwagen (29744182207).jpg — Sicnag — CC BY 2.0 (Wikimedia Commons)
- Gottlieb Daimler 1890s2.jpg — Unknown authorUnknown author — Public domain (Wikimedia Commons)
- Berthabenzportrait (cropped).jpg — Bühler, Mannheim — Public domain (Wikimedia Commons)
- Stadt-Apotheke Wiesloch.jpg — Harley Bernie — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- 1893 Benz Vis-à-Vis, 1730cc 3cv 18kmh (inv 1501) photo 2.jpg — Alf van Beem — Public domain (Wikimedia Commons)
- Jellinek-Daimler.jpg — Unknown authorUnknown author — Public domain (Wikimedia Commons)
- Mercedes Adrienne Ramona Manuela Jellinek.jpg — Unknown authorUnknown author — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
- Mercedes 35hp by Wilhelm Maybach.jpg — Mercedes-Benz-Werkphoto — Public domain (Wikimedia Commons)
- Mercedes-Emblem-Auto-Car-Mercedes-benz-Benz-1744915.jpg — MikesPhotos from Pixabay — CC0 (Wikimedia Commons)
- Mercedes jellinek adult.jpg — Unknown — Public domain (Wikimedia Commons)