Malazgirt'ten Sonra: Romen Diyojen'i Ne Bekliyordu?

26 Ağustos 1071'de Bizans imparatoru Malazgirt'te esir düştü. Alp Arslan onu sekiz gün sofrasında ağırladı ve serbest bıraktı.

Sınırdaki imparatorluk

1071 yılında Bizans, Anadolu'nun tamamına hükmeden bir imparatorluktu. Doğu sınırında yıllardır süren akınlar vardı ama sınır hâlâ ayaktaydı. Kimse o yılın sonunda her şeyin değişeceğini düşünmüyordu.

Asker imparator

Tahtta Romen Diyojen vardı. Asker kökenliydi ve orduyu toparlamak için göreve gelmişti. Ama sarayda onu istemeyen güçlü bir aile vardı: Dukaslar. İmparator sefere çıkarken arkasında güvenmediği bir başkent bırakıyordu.

Hedefi Anadolu değildi

Karşı tarafta Selçuklu Sultanı Alp Arslan vardı. O sırada asıl hedefi Anadolu bile değildi; Mısır üzerine yürüyordu. Bizans ordusunun doğuya doğru ilerlediğini Halep'te öğrendi ve yönünü değiştirdi.

Yirmi üç Ağustos

23 Ağustos'ta Bizans ordusu Malazgirt kalesini kolayca aldı. İmparator kazanıyordu. Üç gün sonra aynı yerde ordusunu kaybedecekti.

Ordunun içindekiler

Bizans ordusu tek bir milletten oluşmuyordu. Rum ve Ermeni birliklerin yanında Slav, Frank, Gürcü paralı askerler vardı. Aralarında Peçenek ve Uz Türkleri de bulunuyordu. Ve savaş başlamadan bu Türk birliklerinin bir kısmı karşı tarafa geçti.

Kapanan hilal

Alp Arslan meydan savaşına girmedi. Atlı okçular yaklaşıp vurdu ve karşılık verilince geri çekildi. Selçuklu düzeni bir hilal gibiydi: ortası sürekli geriliyor, kanatlar Bizans ordusunu yandan sarıyordu. Bizans ilerledikçe kendi kampından uzaklaştı.

Yok sayılan emir

Akşama doğru imparator geri dönüş emri verdi. Geri çekilmeyi koruması gereken yedek kuvvetin başında Andronikos Dukas vardı. Emri yok saydı ve birliğiyle doğruca kampa döndü. Ordunun arkası bir anda açıkta kaldı.

Esir

Kuşatılan Bizans ordusu dağıldı. İmparator yaralı hâlde esir düştü. Onu getirdiklerinde Alp Arslan karşısındakinin Bizans imparatoru olduğuna önce inanmadı.

Sekiz gün

Sonra kaynakların anlattığı sahne yaşandı. Önce dönemin geleneğine uygun bir aşağılama: sultan çizmesini imparatorun boynuna koydu. Ardından sekiz gün boyunca onu sofrasında ağırladı ve tek sert söz söylemedi.

Yerimde sen olsan

Aktarılan bir konuşma var. Alp Arslan sorar: Yerimde sen olsaydın, esir de ben olsaydım, bana ne yapardın? İmparatorun cevabı kısadır: En kötüsünü. Sultan bu cevabı beğenir; başka türlü konuşsaydı yalan söylemiş olacaktı.

Anlaşma

İki taraf anlaştı. İmparator kendi fidyesi için bir buçuk milyon, ardından her yıl 360.000 altın ödeyecekti. Bazı sınır şehirleri Selçuklulara geçecek, iki hanedan arasında evlilik bağı kurulacaktı. Sonra Alp Arslan onu serbest bıraktı ve yanına muhafız verip yola çıkardı.

Taht boş değildi

Ama İstanbul onu beklemiyordu. Esir haberi gelir gelmez Dukas ailesi harekete geçmiş, Ekim ayının başında yedinci Mihail imparator ilan edilmişti. Romen Diyojen serbest kaldığında artık imparator değildi.

Üç yenilgi

Tahtını geri almak için savaştı ve üç kez yenildi. Sonunda Adana'da, canına dokunulmayacağı güvencesi verilerek teslim oldu. Söz tutulmadı. 29 Haziran 1072'de Kütahya'da gözlerine mil çekildi.

Kınalıada

Kör edilmiş hâlde İstanbul önlerindeki Kınalıada'ya sürüldü. Yaraları iltihaplandı ve birkaç hafta içinde öldü. Ölümünden birkaç gün önce eline saraydan bir mektup ulaştı: gözlerini kaybettiği için kendisini tebrik ediyorlardı.

Anlaşma da öldü

Anlaşmayı imzalayan imparator gidince anlaşma da geçersiz kaldı. Bizans taht kavgasına ve iç savaşa girdi; doğu sınırını koruyacak ordu kendi içinde bölündü. Tarihçilerin çoğu bugün şunu söylüyor: Anadolu'nun kapısını tek başına o bir günlük savaş açmadı, ondan sonraki yıllarda yaşanan çözülme açtı. Malazgirt zincirin ilk halkasıydı.

Kaynaklar

1. Malazgirt öncesi Bizans'ın Anadolu'daki konumu: Wikipedia 'Battle of Manzikert'; tr.wikipedia 'Malazgirt Muharebesi'.
2. Romen Diyojen'in 1068'de tahta geçişi, askerî reformları ve Dukas ailesiyle gerginlik: Wikipedia 'Romanos IV Diogenes'.
3. Selçukluların Mısır seferi planı ve Alp Arslan'ın Halep'te Bizans ilerleyişini öğrenmesi: Wikipedia 'Battle of Manzikert'.
4. 23 Ağustos 1071'de Malazgirt'in Bizans tarafından alınması, muharebenin 26 Ağustos'ta olması: Wikipedia 'Battle of Manzikert'.
5. Bizans ordusundaki paralı birlikler ve Peçenek-Uz askerlerin savaş öncesi Selçuklu tarafına geçmesi: tr.wikipedia 'Malazgirt Muharebesi'; Wikipedia 'Battle of Manzikert'.
6. Selçukluların hilal düzeni, geri çekilen merkez, kanatlardan kuşatma ve bozkır atlı okçu taktikleri: Wikipedia 'Battle of Manzikert'.
7. Andronikos Dukas'ın geri çekilmeyi koruma emrini yok sayıp kampa dönmesi: Wikipedia 'Battle of Manzikert'.
8. Romen Diyojen'in yaralı olarak esir alınması ve Alp Arslan'ın önce inanmaması: Wikipedia 'Battle of Manzikert'; 'Romanos IV Diogenes'.
9. Sembolik aşağılama, sekiz günlük esaret ve Romen Diyojen'e gösterilen iyi muamele: Wikipedia 'Battle of Manzikert'; 'Romanos IV Diogenes'.
10. Alp Arslan ile Romen Diyojen arasında aktarılan konuşma; kaynaklarda İslam tarihçilerine dayandırılıyor, birebir tutanağı yok: Wikipedia 'Romanos IV Diogenes'.
11. Fidye 1.500.000, yıllık 360.000 altın, şehirlerin devri, evlilik ittifakı ve serbest bırakma: Wikipedia 'Battle of Manzikert'; tr.wikipedia 'Malazgirt Muharebesi'.
12. Dukas ailesinin darbesi ve VII. Mihail'in 1 Ekim 1071 civarında imparator ilan edilmesi: Wikipedia 'Romanos IV Diogenes'.
13. Romen Diyojen'in Dukaslara karşı üç yenilgisi, Adana'da güvence karşılığı teslim olması ve 29 Haziran 1072'de kör edilmesi: Wikipedia 'Romanos IV Diogenes'.
14. Proti (Kınalıada) sürgünü, iltihaplanan yaralardan 4 Ağustos 1072'de ölümü ve Mihail Psellos'un mektubu: Wikipedia 'Romanos IV Diogenes'; tr.wikipedia 'Malazgirt Muharebesi'.
15. Muharebenin kendisinden çok sonrasındaki Bizans iç savaşının Anadolu'yu açtığı değerlendirmesi ve 1080'e kadar Selçukluların Orta Anadolu'da kazandığı alan: Wikipedia 'Battle of Manzikert'.

Görseller

• The imperial army besieges Samosata.jpg — 1398x732 — Public domain (Wikimedia Commons)
• 136 - Romanos IV Diogenes (Mutinensis - color).png — 555x438 — Public domain (Wikimedia Commons)
• Bataille de Malazgirt (1071) - Français 236.jpg — 2048x2131 — Public domain (Wikimedia Commons)
• 131 Bataille de Malazgirt.jpg — 1965x1923 — Public domain (Wikimedia Commons)
• Battle of Manzikert (1071).webp — 800x600 — Public domain (Wikimedia Commons)
• Alp Arslan on throne Majma al-Tawarikh by Hafiz Abru (cropped).png — 484x618 — Public domain (Wikimedia Commons)
• Dinar of Muhammad Alp Arslan, AH 455-465.jpg — 800x393 — CC BY-SA 2.5 (Wikimedia Commons)
• Seal of Emperor Michael VII Doukas.png — 2043x957 — Public domain (Wikimedia Commons)
• Alusian has Delyan blinded at a banquet.jpg — 1056x411 — Public domain (Wikimedia Commons)
• Istanbul (TR), Kınalıada, Küste -- 2024 -- 0478.jpg — 5894x3929 — CC BY 4.0 (Wikimedia Commons)
• Michael Psellos.jpg — 781x622 — Public domain (Wikimedia Commons)
• Byzantine army taking oath before the battle of Anchialus.JPG — 876x463 — Public domain (Wikimedia Commons)
• Sultan Alp Arslan miniature.(ReĢîdü‟d-dîn, Cami‟ü‟t-Tevârih, TSMK, Hazine, nr. 1654, vr. 202) Detail.jpg — 1294x1504 — Public domain (Wikimedia Commons)
• Byzantines under Nikephoros Phokas capture Amantia.jpg — 1487x686 — Public domain (Wikimedia Commons)
• Sultanalparslan.jpg — 1200x717 — Public domain (Wikimedia Commons)