Eyfel Kulesi Yıkımdan Nasıl Kurtuldu?

Dünyanın en tanınmış yapısı, aslında yirmi yıl sonra sökülmek üzere yapıldı.

Önce başka bir işi vardı

Gustave Eiffel'i kuleden önce tanıyanlar da vardı. New York'taki Özgürlük Anıtı'nın dışındaki bakır kabuğu Bartholdi tasarladı, ama içindeki demir iskeleti kuran mühendis Eiffel'di. Yani heykeli ayakta tutan şey onun işiydi.

1889: bir fuarın kapısı

1889'da Paris, Fransız Devrimi'nin yüzüncü yılı için bir dünya fuarına ev sahipliği yaptı. Fuarın girişine dev bir demir kule dikildi: 300 metre. O gün dünyanın en yüksek insan yapımı yapısıydı ve bu unvanı kırk yıl boyunca elinde tuttu.

İki yıldan kısa sürede

Kule iki yıl iki ay beş günde tamamlandı. 18.000'den fazla demir parça, atölyede milimetrik olarak hazırlanıp sahada birleştirildi. O dönem için bu bir mühendislik gösterisiydi.

Sanatçılar ayaklandı

Herkes beğenmedi. 14 Şubat 1887'de Le Temps gazetesinde bir bildiri yayımlandı: Mösyö Eiffel'in Kulesi'ne Karşı Protesto. Altında dönemin ünlü isimleri vardı; yazar Guy de Maupassant da onlardan biriydi. Söylenene göre Maupassant sonradan kulenin restoranında yemek yerdi: Paris'te kuleyi görmediği tek yer orasıydı.

İzin yirmi yıllıktı

Ama asıl sorun beğeni değildi. Gustave Eiffel'e verilen arazi izni yirmi yıllıktı. Süre dolduğunda kule Paris Belediyesi'ne geçecek ve büyük ihtimalle sökülecekti. Kulenin ömrü 1910'da bitiyordu.

Eiffel'in planı: kuleyi işe yaratmak

Eiffel bunu biliyordu ve bir plan yaptı: kule işe yararsa yıkılmaz. Tepesinde meteoroloji ölçümleri yaptırdı, rüzgâr deneyleri düzenledi, aerodinamik çalışmalar için kullandırdı. Ama kuleyi kurtaran şey bunların hiçbiri olmadı.

Tepeye çekilen kablo

Eiffel, tepeye bir anten direği kurulmasının masrafını kendi cebinden karşılamayı önerdi. Telsiz telgraf denemeleri başladı ve hızla ilerledi. 1904'te kule, 400 kilometre uzaktaki askerî kalelerle telsizle haberleşiyordu. 1908'de menzil yaklaşık 6.000 kilometreye çıkmıştı: dünyanın en uzun menzilli telsiz telgraf istasyonu.

1909: izin uzatıldı

1909'da Champ de Mars'ın altına kalıcı bir askerî telsiz istasyonu kuruldu. Artık kule bir süs değil, ordunun haberleşme altyapısıydı. Yirmi yıllık izin dolduğunda sökülmedi; süre uzatıldı ve kule yerinde kaldı.

1918: bir şifre çözüldü

Kule savaşta da işe yaradı. Birinci Dünya Savaşı boyunca tepesindeki istasyon Alman telsiz mesajlarını dinledi. 1918 Martında yakalanan şifreli bir telsiz, Georges Painvin'in üç günlük uğraşıyla çözüldü ve Fransızlar beklenen saldırıyı önceden öğrendi.

1925: kule satıldı

O yıllarda kule zaten bir reklam panosuna dönmüştü: 1925'te yan yüzüne dev harflerle bir otomobil markasının adı yazıldı. Aynı yıl Victor Lustig adlı bir dolandırıcı kendini devlet görevlisi gibi tanıtıp hurda demir tüccarlarını topladı: kulenin bakımının pahalı olduğunu, gizlice sökülüp hurdaya satılacağını söyledi. Bir tüccar inandı, ihaleyi kazanmak için ödeme yaptı. Lustig parayla birlikte ülkeyi terk etti.

Bugün

Yıkılmak üzere yapılan kule, bugün dünyanın en çok ziyaret edilen ücretli anıtı. Yaklaşık yedi yılda bir yeniden boyanıyor ve yazın demir genleştiği için ortalama 15 santimetre uzuyor. Yani sabit sandığımız o siluet, mevsimlere göre değişiyor.

Videodaki soru

Eyfel Kulesi'nin izni 1909'da bitiyordu. Kuleyi yıkımdan ne kurtardı?

Kaynaklar

ABD Milli Park Servisi 'Alexandre-Gustave Eiffel' ve gustaveeiffel.com: Özgürlük Anıtı'nın iç taşıyıcı iskeletini Eiffel tasarladı; dış kabuk Bartholdi'nin. Görsel: heykelin Paris'teki inşaatı, 1880'ler (kamu malı).
History.com 'Eiffel Tower': 1889 Exposition Universelle, Fransız Devrimi'nin 100. yılı; kule 300 m ve 1930'da Chrysler Binası tamamlanana kadar dünyanın en yüksek yapısı. Wikipedia 'Eiffel Tower' aynı iki bilgiyi veriyor. Görsel: 1889 fuarında kule (kamu malı).
Wikipedia 'Eiffel Tower' ve resmî Eyfel Kulesi sitesi (toureiffel.paris) 'History': inşaat süresi 2 yıl 2 ay 5 gün; 18.000'den fazla demir parça. Görsel: Durandelle'in 1888 inşaat fotoğrafı (kamu malı).
Resmî Eyfel Kulesi sitesi 'The artists who protested the Eiffel Tower': 14 Şubat 1887, Le Temps'te yayımlanan protesto ve imzacılar (Gounod, Maupassant, Dumas fils, Garnier...). Maupassant'ın restoranda yemek yeme anlatısı yaygın biçimde aktarılır; 'söylenene göre' denilerek verildi. Görsel: Guy de Maupassant portresi (kamu malı).
Resmî Eyfel Kulesi sitesi 'Why was the Eiffel Tower kept?': Eiffel'e 20 yıllık izin verildi, kule 1 Ocak 1910'da tamamen Paris şehrinin mülkiyetine geçecekti. History.com aynı süreyi aktarıyor. Görsel: Gustave Eiffel, 1888 (kamu malı).
Resmî Eyfel Kulesi sitesi 'The Eiffel Tower and science': meteoroloji, aerodinamik ve rüzgâr deneyleri; Eiffel'in bilimsel kullanımı kulenin ömrünü uzatacağını düşünmesi. Görsel: bugünkü kule (Commons).
Resmî Eyfel Kulesi sitesi 'How radio saved the Eiffel Tower from destruction': Eiffel'in anten direğini finanse etme önerisi; 1904'te ~400 km menzilli haberleşme (Ferrié); 1908'de ~6.000 km. Wikipedia 'Eiffel Tower' aynı gelişmeleri özetliyor. Görsel: 1914'te kuledeki telsiz anteni (kamu malı).
Resmî Eyfel Kulesi sitesi: 1909'da Champ de Mars altına kalıcı askerî radyotelgraf istasyonu; iznin uzatılması. History.com 'How the Eiffel Tower Was Saved From Being Demolished' aynı sonucu anlatıyor. Görsel: 1889'da kulenin Paris içindeki konumu (kamu malı).
Resmî Eyfel Kulesi sitesi: I. Dünya Savaşı'nda kuleden Alman mesajlarının dinlenmesi; Mart 1918'de yakalanan şifreli telsizin Georges Painvin tarafından üç günde çözülmesi ('Zafer Radyogramı'). Wikipedia 'Eiffel Tower' aynı olayı aktarıyor. Görsel: 1914'te kuledeki telsiz anteni (kamu malı).
Smithsonian Magazine 'The Man Who Sold the Eiffel Tower. Twice.' ve resmî Eyfel Kulesi sitesi 'Who sold the Eiffel Tower?': Victor Lustig 1925'te kendini hükümet görevlisi gibi tanıtarak hurdacılara kuleyi 'sattı' (alıcı André Poisson). Citroën aydınlatması 1925-1934 arası kulenin yan yüzünde durdu (resmî site ve Commons kaydı). GÖRSEL SEÇİMİ: Lustig'in bütün fotoğrafları 460 pikselden küçük ve İngilizce manşetli gazete kupürü — 1080p sahnede hem bulanık hem okunmayan metin blokası oluyordu. Yerine aynı yılın kendi karesi kondu: 1925 Citroën aydınlatması (kamu malı).
Resmî Eyfel Kulesi sitesi 'Painting the Eiffel Tower': ortalama 7 yılda bir boyama. The Conversation ve Snopes: yaz aylarında ısıl genleşmeyle ~15 cm uzama. Kulenin en çok ziyaret edilen ücretli anıt olması resmî sitede belirtiliyor. Görsel: 1889, kule ve fuar (kamu malı).

Görseller

Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg — 2900x5367 — Public domain (Wikimedia Commons)
Eiffel tower at Exposition Universelle, Paris, 1889.jpg — 1518x1082 — Public domain (Wikimedia Commons)
Louis-Emile Durandelle, The Eiffel Tower - State of the Construction, 1888.jpg — 3277x4169 — Public domain (Wikimedia Commons)
Portrait de Guy de Maupassant, (1850-1893), romancier, PH16994.jpg — 1976x3000 — CC0 (Wikimedia Commons)
Gustave Eiffel 1888 Nadar2.jpg — 2128x3152 — Public domain (Wikimedia Commons)
Antenne tour Eiffel 1904.jpg — 401x761 — Public domain (Wikimedia Commons)
Aerial view of Eiffel Tower and Exposition Universelle, Paris, 1889.jpg — 1280x877 — Public domain (Wikimedia Commons)
Eiffel Tower and Exposition Universelle at night, Paris, 1889.jpg — 1059x1497 — Public domain (Wikimedia Commons)
Construction-of-Statue-of-Liberty-07.jpg — 524x800 — Public domain (Wikimedia Commons)
Bain News Service, Guard at Eiffel Tower - Wireless Station.jpg — 5298x3676 — Public domain (Wikimedia Commons)
Tour Eiffel Citroen.jpg — 2000x2890 — Public domain (Wikimedia Commons)